ΑΓΑΛΜΑ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, το ἄγαλμα είναι αρχικά «πηγή ευχαρίστησης, στολίδι, κόσμημα» (από το ρήμα ἀγάλλω, «αγαλλιάζω, στολίζω»). Αυτή η πρωταρχική σημασία απαντάται ήδη στον Όμηρο, όπου μπορεί να αναφέρεται σε ένα πολύτιμο αντικείμενο που φέρνει χαρά ή τιμή, ή ακόμα και σε ένα άτομο που αποτελεί «καμάρι» για κάποιον.

Με την πάροδο του χρόνου, η σημασία του μετατοπίστηκε προς το «αφιέρωμα, ανάθημα» στους θεούς, δηλαδή ένα αντικείμενο που προσφέρεται για να δοξάσει ή να ευχαριστήσει τη θεότητα. Από αυτή τη χρήση, το ἄγαλμα απέκτησε την κυρίαρχη σημασία του «λατρευτικού αγάλματος», της αναπαράστασης δηλαδή μιας θεότητας ή ενός ήρωα, συνήθως σε ανθρώπινη μορφή, που τοποθετείται σε ναούς ή ιερά.

Στην κλασική εποχή, το ἄγαλμα καθίσταται ο τεχνικός όρος για το «γλυπτό» ή την «ανδριάντα», δηλώνοντας πλέον ένα έργο τέχνης που απεικονίζει μορφές, είτε θεϊκές είτε ανθρώπινες. Η λέξη διατηρεί πάντα μια αύρα σεβασμού και ομορφιάς, συνδεδεμένη με την ιδέα της τελειότητας και της τιμής, ακόμα και όταν στην ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο χρησιμοποιείται για κάθε είδους γλυπτό ή εικόνα. Στη χριστιανική γραμματεία (ιδίως στους Ο΄), το ἄγαλμα αποκτά συχνά αρνητική χροιά, αναφερόμενο στα «είδωλα» των ειδωλολατρών.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Πηγή ευχαρίστησης, στολίδι, κόσμημα — Η αρχική σημασία, αναφερόμενη σε κάτι που προκαλεί χαρά, τιμή ή αποτελεί καμάρι. Στον Όμηρο, μπορεί να είναι ένα πολύτιμο δώρο ή ένα αγαπημένο πρόσωπο.
2. Αφιέρωμα, ανάθημα — Ένα αντικείμενο που προσφέρεται στους θεούς ως ένδειξη ευλάβειας ή ευχαριστίας, συχνά ένα γλυπτό ή ένα πολύτιμο αντικείμενο.
3. Λατρευτικό άγαλμα, εικόνα θεότητας — Η πιο κοινή σημασία στην κλασική εποχή, αναφερόμενη σε ένα γλυπτό που αναπαριστά μια θεότητα ή έναν ήρωα και λατρεύεται σε ναούς.
4. Γλυπτό, ανδριάντας — Γενικότερος όρος για ένα έργο γλυπτικής, ανεξαρτήτως αν έχει λατρευτικό χαρακτήρα, απεικονίζοντας ανθρώπινες ή άλλες μορφές.
5. Είδωλο — Στη μετάφραση των Εβδομήκοντα και στην Καινή Διαθήκη, χρησιμοποιείται συχνά με αρνητική έννοια για τα ψεύτικα είδωλα των ειδωλολατρών.
6. Αναπαράσταση, ομοίωμα — Σε ορισμένα πλαίσια, μπορεί να σημαίνει απλώς μια αναπαράσταση ή ένα ομοίωμα κάποιου πράγματος ή προσώπου.

Οικογένεια Λέξεων

ἀγαλ- (ρίζα του ρήματος ἀγάλλω, σημαίνει «αγαλλιάζω, στολίζω»)

Η ρίζα ἀγαλ- αποτελεί τη βάση μιας οικογένειας λέξεων που περιστρέφονται γύρω από τις έννοιες της χαράς, του στολισμού, της τιμής και, τελικά, της καλλιτεχνικής αναπαράστασης. Το αρχικό ρήμα ἀγάλλω εκφράζει την πράξη του να χαίρεσαι, να δοξάζεις ή να κοσμείς. Από αυτή την ιδέα του «κοσμείν» και του «ευχαριστεῖν», προέκυψε η λέξη ἄγαλμα, αρχικά ως «στολίδι» ή «πηγή ευχαρίστησης», και αργότερα ως το συγκεκριμένο αντικείμενο που κοσμεί ένα ιερό ή τιμά μια θεότητα – το άγαλμα. Κάθε μέλος της οικογένειας αναπτύσσει μια πτυχή αυτής της αρχικής σημασίας, από την ενέργεια της δημιουργίας μέχρι την ιδιότητα του δημιουργήματος.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία που αναδεικνύουν την εξέλιξη της σημασίας του ἄγαλμα:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΑΓΑΛΜΑ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Πλάτων — Πολιτεία. Εκδόσεις Oxford University Press.
• Όμηρος — Οδύσσεια. Εκδόσεις Oxford University Press.
• Ηρόδοτος — Ιστορίαι. Εκδόσεις Harvard University Press (Loeb Classical Library).
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature. 3rd ed. Chicago: University of Chicago Press, 2000.
• Septuaginta — Vetus Testamentum Graecum Auctoritate Academiae Scientiarum Gottingensis editum. Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht.