ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΙΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η συγκατάθεσις σημαίνει «συμφωνία, συναίνεση, συγκατάβαση». Ωστόσο, η λέξη απέκτησε την πιο βαθιά και τεχνική της σημασία στην ελληνιστική φιλοσοφία, ιδίως στον Στωικισμό, όπου αναφέρεται στην πράξη της νοητικής έγκρισης ή αποδοχής μιας «φαντασίας» (παράστασης) που παρουσιάζεται στον νου.

Για τους Στωικούς, η συγκατάθεσις δεν είναι μια αυτόματη αντίδραση, αλλά μια ελεύθερη πράξη της λογικής. Όταν μια φαντασία (π.χ., η εικόνα ενός αντικειμένου ή μια πρόταση) παρουσιάζεται στον νου, ο άνθρωπος έχει την επιλογή να «συγκατατεθεί» σε αυτήν, δηλαδή να την κρίνει ως αληθή και να την αποδεχθεί, ή να την απορρίψει. Αυτή η πράξη της συγκατάθεσης είναι κρίσιμη για την επίτευξη της αταραξίας και της ευδαιμονίας, καθώς οι Στωικοί πίστευαν ότι οι διαταραχές της ψυχής (πάθη) προκύπτουν από λανθασμένες συγκαταθέσεις σε ψευδείς ή παραπλανητικές φαντασίες.

Η συγκατάθεσις είναι επομένως το σημείο όπου η ελευθερία της βούλησης συναντά την κρίση της λογικής. Ο σοφός είναι αυτός που δίνει τη συγκατάθεσή του μόνο σε καταληπτικές φαντασίες (δηλαδή, σε παραστάσεις που είναι σαφείς και αληθείς) και απέχει από τη συγκατάθεση σε ασαφείς ή ψευδείς. Η ορθή χρήση της συγκατάθεσης είναι το θεμέλιο της Στωικής ηθικής και επιστημολογίας.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Συμφωνία, συναίνεση — Η γενική σημασία της αποδοχής ή της έγκρισης μιας πρότασης ή μιας ενέργειας από κοινού.
2. Φιλοσοφικός όρος: η αποδοχή μιας παράστασης (φαντασίας) — Στον Στωικισμό, η πράξη της λογικής έγκρισης μιας εντύπωσης ή ιδέας ως αληθούς, η οποία οδηγεί σε πεποίθηση και δράση.
3. Η πράξη της έγκρισης, της επικύρωσης — Η επίσημη ή ανεπίσημη επικύρωση μιας απόφασης, ενός νόμου ή μιας συμφωνίας.
4. Συγκατάβαση, υποχώρηση — Η πράξη του να υποχωρεί κανείς σε ένα αίτημα ή μια άποψη, να δείχνει κατανόηση ή να παραχωρεί κάτι.
5. Συμφωνία σε μια πρόταση — Η αποδοχή της αλήθειας ή της εγκυρότητας μιας δήλωσης ή ενός επιχειρήματος.
6. Η εσωτερική κρίση που οδηγεί σε δράση — Η νοητική διαδικασία μέσω της οποίας ένα άτομο αποφασίζει να ενεργήσει βάσει μιας πεποίθησης ή μιας επιθυμίας.

Οικογένεια Λέξεων

θε- / θετ- / θη- (ρίζα του ρήματος τίθημι, σημαίνει «τοποθετώ, βάζω»)

Η ρίζα θε- / θετ- / θη- προέρχεται από το αρχαιοελληνικό ρήμα τίθημι, το οποίο σημαίνει «τοποθετώ, βάζω, θέτω». Από την αρχική, κυριολεκτική σημασία της φυσικής τοποθέτησης αντικειμένων, η ρίζα αυτή επεκτάθηκε γρήγορα σε αφηρημένες έννοιες που αφορούν τη διάταξη, τη θέσπιση, την πρόταση και την πνευματική τοποθέτηση ιδεών. Η παραγωγικότητά της είναι τεράστια, δημιουργώντας μια πληθώρα λέξεων που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα σημασιών, από τη γραμματική έως τη φιλοσοφία, πάντα με τον πυρήνα της «τοποθέτησης» ή «θέσης» να παραμένει.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία σημαντικά χωρία που αναδεικνύουν την κεντρική θέση της συγκατάθεσης στη φιλοσοφία:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a Revised Supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Diogenes Laertius — Βίοι Φιλοσόφων (Lives of Eminent Philosophers). Loeb Classical Library, Harvard University Press.
• Epictetus — Διατριβαί (Discourses). Loeb Classical Library, Harvard University Press.
• Marcus Aurelius — Εις Εαυτόν (Meditations). Loeb Classical Library, Harvard University Press.
• Long, A. A., Sedley, D. N. — The Hellenistic Philosophers. Cambridge University Press, 1987.
• Inwood, B. — Ethics and Human Action in Early Stoicism. Oxford University Press, 1985.