ΑΚΡΑΣΙΑ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η ἀκρασία ορίζεται ως «έλλειψη αυτοελέγχου, ακράτεια, ασωτία». Πρόκειται για μια λέξη που περιγράφει την κατάσταση κατά την οποία ένα άτομο, ενώ γνωρίζει τι είναι το ορθό ή το καλύτερο να πράξει, αδυνατεί να το κάνει λόγω της υπερίσχυσης των επιθυμιών ή των παθών του. Δεν είναι απλώς άγνοια, αλλά μια σύγκρουση μεταξύ της λογικής και του συναισθηματικού ή επιθυμητικού μέρους της ψυχής.

Η φιλοσοφική της σημασία αναπτύχθηκε εκτενώς από τον Πλάτωνα και κυρίως από τον Αριστοτέλη. Ο Πλάτων, στην «Πολιτεία» και τον «Γοργία», την αντιλαμβάνεται ως αποτέλεσμα της ανισορροπίας των τριών μερών της ψυχής, όπου το επιθυμητικό ή το θυμοειδές υπερισχύει του λογιστικού. Για τον Σωκράτη, όπως παρουσιάζεται από τον Πλάτωνα, η ακρασία είναι αδύνατη, καθώς κανείς δεν πράττει εν γνώσει του το κακό.

Ο Αριστοτέλης, στα «Ηθικά Νικομάχεια», προσφέρει την πιο συστηματική ανάλυση της ακρασίας, διακρίνοντάς την από την κακία (vice) και την ακολασία (intemperance). Ο ακρατής δεν είναι κακός άνθρωπος, καθώς διατηρεί την ορθή κρίση του για το τι είναι καλό, αλλά αδυνατεί να την εφαρμόσει. Αντίθετα, ο ακόλαστος έχει διαστρεβλωμένη την κρίση του και θεωρεί το κακό ως καλό. Η ακρασία είναι μια ηθική αδυναμία, μια «αδυναμία της βούλησης», που βρίσκεται μεταξύ της εγκράτειας και της ακολασίας.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Έλλειψη αυτοελέγχου, αδυναμία συγκράτησης — Η πρωταρχική και γενική σημασία, αναφερόμενη στην αδυναμία ενός ατόμου να ελέγξει τις παρορμήσεις του.
2. Ακράτεια, ασωτία — Ειδικότερη χρήση που αφορά την έλλειψη ελέγχου σε σχέση με τις σωματικές επιθυμίες, όπως το φαγητό, το ποτό ή τις σεξουαλικές πράξεις.
3. Ηθική αδυναμία, έλλειψη εγκράτειας — Η φιλοσοφική έννοια, όπως αναλύεται από τον Αριστοτέλη, όπου ο ακρατής γνωρίζει το ορθό αλλά αδυνατεί να το πράξει.
4. Αδυναμία κυριαρχίας επί των παθών — Περιγράφει την κατάσταση όπου η λογική δεν μπορεί να επιβληθεί στα συναισθήματα ή τις επιθυμίες.
5. Ιατρική ακράτεια — Σε ιατρικό πλαίσιο, αναφέρεται στην ακούσια απώλεια ελέγχου σωματικών λειτουργιών, όπως η ακράτεια ούρων ή κοπράνων.
6. Έλλειψη εξουσίας ή δύναμης — Μια σπανιότερη σημασία, που υποδηλώνει την απουσία κυριαρχίας ή ισχύος, σε άμεση σύνδεση με την ετυμολογία του κράτος.

Οικογένεια Λέξεων

κράτ- (ρίζα του κράτος, σημαίνει «δύναμη, εξουσία, έλεγχος»)

Η ρίζα κράτ- είναι θεμελιώδης στην ελληνική γλώσσα, υποδηλώνοντας την έννοια της δύναμης, της εξουσίας, του ελέγχου και της κυριαρχίας. Είναι εξαιρετικά παραγωγική, δημιουργώντας λέξεις που αφορούν τόσο την πολιτική εξουσία και τη φυσική ισχύ όσο και την αυτοκυριαρχία. Το στερητικό πρόθεμα ἀ- αναιρεί αυτή την έννοια, οδηγώντας στην ἀκρασία (έλλειψη ελέγχου) και στον ἀκρατή (αυτόν που δεν ελέγχει). Αντίθετα, το πρόθεμα ἐν- (εντός) σε συνδυασμό με το κράτος δίνει την ἐγκράτεια (αυτοέλεγχος, κυριαρχία επί του εαυτού). Αυτή η ρίζα είναι κεντρική για την κατανόηση των ελληνικών αντιλήψεων περί διακυβέρνησης, τόσο του κράτους όσο και της ατομικής ψυχής.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία από τα πιο σημαντικά χωρία που φωτίζουν την έννοια της ακρασίας στην αρχαία γραμματεία:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΑΚΡΑΣΙΑ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford University Press, 9th ed., 1940.
• Αριστοτέλης — Ηθικά Νικομάχεια. Μετάφραση: Δ. Λυκιαρδόπουλος, Εκδόσεις Κάκτος, 1994.
• Πλάτων — Πρωταγόρας. Μετάφραση: Η. Σπυρόπουλος, Εκδόσεις Ζήτρος, 2005.
• Πλάτων — Γοργίας. Μετάφραση: Γ. Κελεσίδης, Εκδόσεις Κάκτος, 1993.
• Πλάτων — Πολιτεία. Μετάφραση: Ι. Συκουτρής, Εκδόσεις Κάκτος, 1992.
• Ξενοφών — Κύρου Ανάβασις. Μετάφραση: Α. Γεωργιάδης, Εκδόσεις Ζήτρος, 2007.
• Θουκυδίδης — Ιστορίαι. Μετάφραση: Α. Γεωργιάδης, Εκδόσεις Ζήτρος, 2009.
• Hesiod — Theogony. Edited and translated by M. L. West, Oxford University Press, 1966.