ΑΝΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η ἀνελευθερία είναι η «στέρηση της ελευθερίας», η κατάσταση του να είναι κανείς ανελεύθερος. Αυτή η πρωταρχική σημασία μπορεί να αναφέρεται τόσο στην πολιτική ή κοινωνική δουλεία, δηλαδή την έλλειψη δικαιωμάτων και αυτονομίας, όσο και σε μια εσωτερική, ηθική ανελευθερία.

Στην ηθική φιλοσοφία, ιδίως στον Αριστοτέλη, η ανελευθερία (ἀνελευθερία) αποκτά μια πιο εξειδικευμένη έννοια. Περιγράφει το ελάττωμα της φιλαργυρίας ή της τσιγκουνιάς, ως την υπερβολική προσκόλληση στα χρήματα και την απροθυμία να τα χρησιμοποιήσει κανείς με γενναιοδωρία. Αντιτίθεται στην αρετή της ἐλευθεριότητος (γενναιοδωρίας) και στην ασυδοσία (ἀσωτία), αποτελώντας ένα από τα δύο άκρα της κακής διαχείρισης των χρημάτων.

Πέρα από την ηθική διάσταση, η ανελευθερία χρησιμοποιείται ευρέως για να δηλώσει την έλλειψη πολιτικής ελευθερίας, δηλαδή την υποδούλωση σε έναν τύραννο ή σε μια ξένη δύναμη. Σε αυτό το πλαίσιο, η ανελευθερία είναι η αντίθετη κατάσταση της δημοκρατίας και της αυτονομίας της πόλης-κράτους, όπου οι πολίτες στερούνται τη δυνατότητα να συμμετέχουν στη διακυβέρνηση ή να ζουν σύμφωνα με τους δικούς τους νόμους.

Ευρύτερα, η ανελευθερία μπορεί να αναφέρεται σε οποιαδήποτε μορφή δέσμευσης ή περιορισμού που εμποδίζει την πλήρη ανάπτυξη του ατόμου, είτε πρόκειται για πνευματική, ψυχική ή κοινωνική δουλεία. Συμβολίζει την απουσία της εσωτερικής ανεξαρτησίας και της ικανότητας για αυτοδιάθεση, που αποτελούν θεμελιώδεις αξίες στην ελληνική σκέψη.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Στέρηση της ελευθερίας, δουλεία — Η κατάσταση του να μην είναι κανείς ελεύθερος, είτε ως δούλος είτε ως υποτελής.
2. Έλλειψη πολιτικών δικαιωμάτων — Η αδυναμία συμμετοχής στην πολιτική ζωή ή η στέρηση της αυτονομίας μιας πόλης.
3. Ηθικό ελάττωμα, φιλαργυρία, μικροψυχία — Στην αριστοτελική ηθική, η υπερβολική προσκόλληση στα χρήματα, η τσιγκουνιά, ως αντίθετο της γενναιοδωρίας.
4. Δειλία, έλλειψη θάρρους — Η συμπεριφορά που χαρακτηρίζεται από φόβο και διστακτικότητα, αντίθετη προς την τόλμη του ελεύθερου ανθρώπου.
5. Έλλειψη γενναιοδωρίας — Η απροθυμία να μοιραστεί κανείς τα αγαθά του, μια στενόμυαλη στάση απέναντι στον πλούτο.
6. Πνευματική ή ψυχική δέσμευση — Η αδυναμία του ατόμου να σκεφτεί ή να δράσει ανεξάρτητα, λόγω εσωτερικών ή εξωτερικών περιορισμών.

Οικογένεια Λέξεων

ἐλευθερ- (ρίζα του ἐλεύθερος, σημαίνει «ελεύθερος, ανεξάρτητος»)

Η ρίζα ἐλευθερ- αποτελεί έναν από τους πυλώνες της ελληνικής σκέψης, εκφράζοντας την πρωταρχική έννοια της ελευθερίας, της ανεξαρτησίας και της αυτονομίας. Από αυτήν προέρχεται μια πλούσια οικογένεια λέξεων που περιγράφουν τόσο την κατάσταση του ελεύθερου ανθρώπου όσο και τις πράξεις που οδηγούν στην απελευθέρωση ή τα χαρακτηριστικά που συνδέονται με αυτήν. Η ρίζα αυτή, αρχαιοελληνικής καταγωγής, δεν έχει σαφείς εξωτερικές συγγένειες, αλλά εντός της ελληνικής γλώσσας έχει δημιουργήσει ένα εκτεταμένο δίκτυο εννοιών, από την πολιτική ελευθερία έως την ηθική ανεξαρτησία.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η ανελευθερία, ως ηθικό ελάττωμα, αναλύθηκε εκτενώς από τον Αριστοτέλη, ενώ η πολιτική της διάσταση απασχόλησε πολλούς συγγραφείς της κλασικής αρχαιότητας.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΑΝΕΛΕΥΘΕΡΙΑ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Ἀριστοτέλης — Ἠθικὰ Νικομάχεια. Εκδόσεις Oxford Classical Texts.
• Πλάτων — Πολιτεία. Εκδόσεις Oxford Classical Texts.
• Δημοσθένης — Περὶ τῆς Ἀτελείας πρὸς Λεπτίνην. Εκδόσεις Loeb Classical Library.
• Θουκυδίδης — Ἱστορίαι. Εκδόσεις Oxford Classical Texts.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature. 3rd ed. Chicago: University of Chicago Press, 2000.
• Lampe, G. W. H. — A Patristic Greek Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1961.