ΑΠΛΟΤΗΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η ἁπλότης (από το ἁπλόος, «απλός, μονός») σημαίνει αρχικά «το να είσαι απλός, η απλότητα». Η λέξη αυτή, αν και δεν είναι τόσο συχνή στην κλασική πεζογραφία όσο άλλες ηθικές έννοιες, αποκτά βαθύ φιλοσοφικό και ηθικό περιεχόμενο. Στην πλατωνική σκέψη, η ἁπλότης μπορεί να αναφέρεται στην ενότητα και την αδιαίρετη φύση των Ιδεών ή της ψυχής, σε αντίθεση με την πολλαπλότητα και τη σύνθετη φύση του αισθητού κόσμου. Είναι η ποιότητα του όντος που δεν έχει διπλή φύση, που είναι καθαρό και αμιγές.

Στην ηθική φιλοσοφία, και ιδίως στους Στωικούς, η ἁπλότης μεταφράζεται σε ειλικρίνεια, ευθύτητα και απουσία υποκρισίας. Είναι η αρετή του ανθρώπου που δεν έχει κρυφές προθέσεις, που είναι «ένα» με τον εαυτό του και τις πράξεις του. Αυτή η διάσταση ενισχύεται σημαντικά στην Κοινή Ελληνιστική και ιδιαίτερα στην Καινή Διαθήκη, όπου η ἁπλότης αποκτά τη σημασία της ανιδιοτελούς γενναιοδωρίας, της καθαρότητας της καρδιάς και της ειλικρινούς πίστης. Δεν είναι απλώς η απουσία πολυπλοκότητας, αλλά η ενεργός παρουσία της εντιμότητας και της ακεραιότητας.

Επιπλέον, η ἁπλότης μπορεί να αναφέρεται στην απλότητα του τρόπου ζωής, στην αποφυγή της πολυτέλειας και της επιτήδευσης, μια έννοια που συναντάται σε διάφορες φιλοσοφικές σχολές που προάγουν τη λιτότητα. Η λέξη περιγράφει τόσο μια οντολογική κατάσταση (η φύση του απλού) όσο και μια ηθική στάση (η αρετή της απλότητας).

Οι Κύριες Σημασίες

1. Ενιαία φύση, ενότητα — Η ιδιότητα του να είναι κάτι μονό, αδιαίρετο, χωρίς σύνθετα μέρη.
2. Απλότητα, λιτότητα — Η απουσία πολυπλοκότητας, επιτήδευσης ή περιττών στοιχείων, τόσο σε πράγματα όσο και σε τρόπο ζωής.
3. Ειλικρίνεια, ευθύτητα — Η ηθική αρετή της απουσίας διπροσωπίας, υποκρισίας ή κρυφών προθέσεων.
4. Καθαρότητα, αγνότητα — Η πνευματική ή ηθική κατάσταση της αμιγούς πρόθεσης, χωρίς ανάμειξη με κακές ή διεφθαρμένες σκέψεις.
5. Γενναιοδωρία, αφιλοκέρδεια — Ιδίως στην Κοινή Ελληνιστική, η προθυμία να δίνει κανείς χωρίς υστεροβουλία, με καθαρή καρδιά.
6. Αφέλεια, απλοϊκότητα — Σε ορισμένα συμφραζόμενα, μπορεί να υποδηλώνει έλλειψη πονηριάς ή εμπειρίας, μερικές φορές με αρνητική χροιά.

Οικογένεια Λέξεων

ἁπλο- (ρίζα από *sem- «ένα» + *pel- «διπλώνω»)

Η ρίζα ἁπλο- αποτελεί τον πυρήνα μιας οικογένειας λέξεων που εκφράζουν την ιδέα της «μονής πτυχής» ή της «ενότητας», σε αντιδιαστολή με τη διπλή ή πολλαπλή φύση. Προερχόμενη από τις πρωτο-ινδοευρωπαϊκές ρίζες *sem- («ένα») και *pel- («διπλώνω»), η ρίζα αυτή υπογραμμίζει την απουσία πολυπλοκότητας και διπροσωπίας. Από αυτήν αναπτύσσονται έννοιες που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα, από την οντολογική απλότητα έως την ηθική ειλικρίνεια και τη γενναιοδωρία. Κάθε μέλος της οικογένειας φωτίζει μια διαφορετική πτυχή αυτής της θεμελιώδους ιδέας, είτε ως ποιότητα, είτε ως ενέργεια, είτε ως αντίθεση.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η ἁπλότης, ως φιλοσοφική και ηθική αρετή, αποτυπώνεται σε σημαντικά κείμενα της αρχαιότητας και της πρώιμης χριστιανικής γραμματείας.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΑΠΛΟΤΗΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Πλάτων — Φαίδων, Πολιτεία.
• Αριστοτέλης — Μετά τα Φυσικά.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature (BDAG). University of Chicago Press, 2000.
• Kittel, G., Friedrich, G. — Theological Dictionary of the New Testament (TDNT). Eerdmans, 1964-1976.
• Long, A. A., Sedley, D. N. — The Hellenistic Philosophers. Cambridge University Press, 1987.
• New Testament Greek Lexicon — Strong's Exhaustive Concordance of the Bible.