ΑΠΟΔΕΙΚΤΙΚΗ

Ορισμός

Η «ἀποδεικτική» είναι ουσιαστικοποιημένο θηλυκό επίθετο που προέρχεται από το ρήμα «ἀποδείκνυμι» («δείχνω καθαρά, αποδεικνύω») και το ουσιαστικό «ἀπόδειξις» («απόδειξη, επίδειξη»). Στην κλασική ελληνική, και ιδίως στην αριστοτελική φιλοσοφία, αναφέρεται στην επιστήμη ή τη μέθοδο της απόδειξης, δηλαδή στη διαδικασία με την οποία ένα συμπέρασμα εξάγεται αναγκαία από προκείμενες αληθείς προτάσεις. Δεν είναι απλώς η πράξη της επίδειξης, αλλά το σύνολο των κανόνων και αρχών που διέπουν την έγκυρη και αληθή συμπερασματολογία.

Η σημασία της είναι κεντρική για την κατανόηση της επιστημονικής γνώσης (ἐπιστήμη) κατά τον Αριστοτέλη. Στα «Ἀναλυτικά ὕστερα», ο Σταγειρίτης φιλόσοφος αναπτύσσει συστηματικά την αποδεικτική μέθοδο, διακρίνοντάς την από τη διαλεκτική και τη ρητορική. Η αποδεικτική γνώση είναι αυτή που παρέχει την αιτία (αἰτία) του γιατί κάτι είναι έτσι, όχι απλώς ότι είναι έτσι, και βασίζεται σε πρωταρχικές, αναπόδεικτες αρχές.

Ως όρος, η ἀποδεικτική υποδηλώνει την ικανότητα ή την ιδιότητα του να είναι κανείς αποδεικτικός, δηλαδή να μπορεί να προσφέρει ή να κατανοεί αποδείξεις. Στο πλαίσιο της λογικής, περιγράφει το είδος του συλλογισμού που οδηγεί σε βέβαια και αναγκαία συμπεράσματα, σε αντίθεση με τους πιθανολογικούς ή εριστικούς συλλογισμούς. Η εφαρμογή της εκτείνεται από τα μαθηματικά και τη γεωμετρία μέχρι τη φυσική και τη μεταφυσική, όπου η αναζήτηση της αλήθειας απαιτεί αυστηρή λογική θεμελίωση.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Η τέχνη ή επιστήμη της απόδειξης — Η κύρια σημασία στην αριστοτελική λογική, αναφερόμενη στη συστηματική μελέτη των μεθόδων για την εξαγωγή βέβαιων συμπερασμάτων.
2. Η ικανότητα να αποδεικνύει κανείς — Η ιδιότητα ή η δεξιότητα που επιτρέπει σε κάποιον να παρουσιάζει ή να κατανοεί αποδείξεις.
3. Ο λόγος ή συλλογισμός που οδηγεί σε απόδειξη — Αναφέρεται στην ίδια τη λογική ακολουθία που χρησιμοποιείται για την τεκμηρίωση μιας θέσης.
4. Το αποδεικτικό μέσο ή επιχείρημα — Κάθε στοιχείο ή επιχείρημα που χρησιμοποιείται για την υποστήριξη μιας απόδειξης.
5. Η ιδιότητα του να είναι κάτι αποδεικτικό — Η φύση ενός επιχειρήματος ή μιας μεθόδου που είναι ικανή να παράγει βέβαια αποτελέσματα.
6. Μαθηματική ή γεωμετρική απόδειξη — Ειδική χρήση στον τομέα των επιστημών, όπου η απόδειξη είναι αυστηρή και αναγκαία.
7. Η θεωρία της γνώσης που βασίζεται στην απόδειξη — Στο πλαίσιο της επιστημολογίας, η προσέγγιση που δίνει έμφαση στην αποδεικτική διαδικασία.

Οικογένεια Λέξεων

ΔΕΙΚ-/ΔΙΚ- (ρίζα του ρήματος δείκνυμι, σημαίνει «δείχνω, φανερώνω»)

Η ρίζα ΔΕΙΚ-/ΔΙΚ- αποτελεί τον πυρήνα μιας εκτεταμένης οικογένειας λέξεων στην αρχαία ελληνική, όλες περιστρεφόμενες γύρω από την έννοια της υπόδειξης, της φανέρωσης και της απόδειξης. Προερχόμενη από το αρχαίο ρήμα «δείκνυμι», η ρίζα αυτή εκφράζει την πράξη του να καθιστά κανείς κάτι ορατό ή κατανοητό. Μέσω προθεμάτων όπως ἀπό-, ἐν-, ἐπί-, παρά-, και ὑπό-, καθώς και με διάφορες καταλήξεις, η ρίζα παράγει ουσιαστικά, επίθετα και ρήματα που περιγράφουν διαφορετικές πτυχές της επίδειξης, από την απλή ένδειξη μέχρι την αυστηρή λογική απόδειξη. Είναι μια αρχαιοελληνική ρίζα του αρχαιότερου στρώματος της γλώσσας, θεμελιώδης για την έκφραση της γνώσης και της επικοινωνίας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η κεντρική θέση της «ἀποδεικτικής» στην αρχαία φιλοσοφία αναδεικνύεται σε κείμενα όπως τα «Ἀναλυτικά ὕστερα» του Αριστοτέλη.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΑΠΟΔΕΙΚΤΙΚΗ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Αριστοτέλης — Ἀναλυτικά ὕστερα. Έκδοση και σχολιασμός: W. D. Ross. Oxford: Clarendon Press, 1949.
• Barnes, Jonathan — Aristotle: Posterior Analytics. Translated with a Commentary. Oxford: Clarendon Press, 1994.
• Jaeger, Werner — Aristotle: Fundamentals of the History of His Development. Translated by Richard Robinson. Oxford: Clarendon Press, 1948.
• Heath, Sir Thomas L. — The Thirteen Books of Euclid's Elements. Translated from the text of Heiberg, with Introduction and Commentary. Cambridge: Cambridge University Press, 1908.
• Long, A. A., Sedley, D. N. — The Hellenistic Philosophers. Vol. 1: Translations of the Principal Sources with Philosophical Commentary. Cambridge: Cambridge University Press, 1987.