ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, ο ἀπολογισμός είναι «η απόδοση λογαριασμού, η υπεράσπιση, η δικαιολόγηση». Η λέξη συντίθεται από την πρόθεση ἀπό- (που δηλώνει απομάκρυνση, ολοκλήρωση ή προέλευση) και το ουσιαστικό λόγος (που σημαίνει ομιλία, λογική, λογαριασμός). Η πρωταρχική της χρήση εντοπίζεται στο πλαίσιο της δημόσιας ζωής της αρχαίας Ελλάδας, όπου οι άρχοντες και οι στρατηγοί, μετά το πέρας της θητείας τους, ήταν υποχρεωμένοι να υποβάλουν λεπτομερή απολογισμό των πράξεών τους και της διαχείρισης των πόρων της πόλης.

Η έννοια επεκτάθηκε γρήγορα και στον νομικό τομέα, όπου ο ἀπολογισμός σήμαινε την υπεράσπιση ενός κατηγορουμένου ενώπιον δικαστηρίου. Το πιο διάσημο παράδειγμα είναι η «Ἀπολογία Σωκράτους» του Πλάτωνα, όπου ο φιλόσοφος υπερασπίζεται τον εαυτό του ενάντια στις κατηγορίες. Σε αυτή την περίπτωση, ο ἀπολογισμός δεν είναι απλώς μια άρνηση των κατηγοριών, αλλά μια συστηματική έκθεση των αρχών και του τρόπου ζωής του κατηγορουμένου, με στόχο την δικαίωση.

Στη φιλοσοφία και την καθημερινή ζωή, ο ἀπολογισμός απέκτησε τη σημασία της εξήγησης ή της δικαιολόγησης μιας πράξης ή μιας απόφασης. Δεν αφορούσε πλέον μόνο τη δημόσια σφαίρα, αλλά και την προσωπική ευθύνη και την ανάγκη να δώσει κανείς λόγο για τις επιλογές του. Στην Κοινή Ελληνική και ειδικότερα στην Καινή Διαθήκη, η λέξη προσλαμβάνει μια βαθύτερη, θεολογική διάσταση, αναφερόμενη στην τελική λογοδοσία του ανθρώπου ενώπιον του Θεού για τις πράξεις του κατά τη διάρκεια της ζωής του.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Απόδοση λογαριασμού, έκθεση πεπραγμένων — Η υποχρέωση των αρχόντων να παρουσιάσουν λεπτομερή αναφορά της διαχείρισής τους μετά το πέρας της θητείας τους.
2. Υπεράσπιση, δικανική ομιλία — Η ομιλία ή το κείμενο με το οποίο κάποιος υπερασπίζεται τον εαυτό του ενώπιον δικαστηρίου ή άλλης αρχής. (Πλάτων, «Ἀπολογία Σωκράτους»)
3. Δικαιολόγηση, εξήγηση — Η αιτιολόγηση μιας πράξης, απόφασης ή στάσης.
4. Υπολογισμός, λογιστική πράξη — Η διαδικασία της καταμέτρησης ή του υπολογισμού.
5. Λογοδοσία (θεολογική) — Η τελική κρίση και η απόδοση λόγου στον Θεό για τις πράξεις της ζωής. (Ρωμ. 14:12, Α' Πέτρ. 3:15)
6. Αποτίμηση, ανασκόπηση — Η εκ των υστέρων αξιολόγηση ή αναθεώρηση γεγονότων ή καταστάσεων.

Οικογένεια Λέξεων

λογ- (ρίζα του ρήματος λέγω)

Η ρίζα λογ- είναι μία από τις πιο παραγωγικές και σημασιολογικά πλούσιες ρίζες της αρχαίας ελληνικής γλώσσας, προερχόμενη από το ρήμα λέγω («συλλέγω, απαριθμώ, λέω»). Από αυτή τη ρίζα αναπτύχθηκαν έννοιες που καλύπτουν το φάσμα από την απλή ομιλία και την απαρίθμηση έως τη λογική, τη σκέψη, τον υπολογισμό και την αιτιολογία. Η ποικιλία των παραγώγων αναδεικνύει την κεντρική θέση του «λόγου» στην ελληνική σκέψη, ως μέσο επικοινωνίας, γνώσης και κατανόησης του κόσμου. Κάθε μέλος της οικογένειας αυτής εμπλουτίζει την αρχική σημασία, προσθέτοντας αποχρώσεις της συλλογής, της έκφρασης ή της διανοητικής επεξεργασίας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η έννοια του ἀπολογισμοῦ διαπερνά την αρχαία γραμματεία, από τη νομική πρακτική έως τη φιλοσοφική και θεολογική σκέψη.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Πλάτων — Ἀπολογία Σωκράτους.
• Ξενοφών — Ἀπολογία Σωκράτους.
• Θουκυδίδης — Ἱστορίαι.
• Δημοσθένης — Λόγοι.
• Nestle-Aland — Novum Testamentum Graece, 28th ed. Deutsche Bibelgesellschaft, 2012.
• Arndt, W., Danker, F. W., Bauer, W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature (BDAG), 3rd ed. University of Chicago Press, 2000.