ΑΠΟΠΛΗΚΤΙΚΟΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, ο ἀποπληκτικός είναι «αυτός που πλήττεται από ἀποπληξία», δηλαδή από εγκεφαλικό επεισόδιο ή παράλυση. Ο όρος χρησιμοποιείται κυρίως στην ιατρική γραμματεία της αρχαιότητας για να περιγράψει την κατάσταση ενός ατόμου που έχει υποστεί ένα ξαφνικό και σοβαρό «χτύπημα» στο σώμα, συνήθως με απώλεια συνείδησης και κινητικότητας.

Η ρίζα του όρου, πλήσσω («κτυπώ»), υπογραμμίζει την αιφνίδια και βίαιη φύση της πάθησης, σαν ένα χτύπημα που έρχεται απροειδοποίητα. Στην κλασική ιατρική, η ἀποπληξία θεωρούνταν συχνά ως αποτέλεσμα υπερβολής στους χυμούς του σώματος, οδηγώντας σε απόφραξη ή υπερβολική πίεση στον εγκέφαλο. Ο ἀποπληκτικός, λοιπόν, ήταν ο ασθενής που έφερε τα συμπτώματα αυτής της κρίσης.

Η σημασία του όρου παρέμεινε σταθερή ανά τους αιώνες, περιγράφοντας την ίδια κλινική οντότητα, παρόλο που η κατανόηση της παθοφυσιολογίας της εξελίχθηκε. Από τις πρώτες περιγραφές του Ιπποκράτη μέχρι τις λεπτομερείς αναλύσεις του Γαληνού και του Αρεταίου, ο ἀποπληκτικός παρέμεινε ο άνθρωπος που αιφνιδίως «χτυπήθηκε» από την ασθένεια, συχνά με μόνιμες αναπηρίες ή θάνατο.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Αυτός που έχει υποστεί ἀποπληξία — Η κύρια ιατρική σημασία, αναφερόμενη σε άτομο που έχει πάθει εγκεφαλικό επεισόδιο ή παράλυση. (Ιπποκράτης, Γαληνός)
2. Αυτός που είναι επιρρεπής σε ἀποπληξία — Σε ορισμένα κείμενα, μπορεί να υποδηλώνει προδιάθεση στην πάθηση, όχι την οξεία κατάσταση.
3. Αυτός που είναι χτυπημένος, πληγωμένος — Γενικότερη σημασία που προκύπτει από τη ρίζα πλήσσω, αν και σπάνια χρησιμοποιείται με αυτή την έννοια για ανθρώπους.
4. Αυτός που είναι έκπληκτος, άναυδος — Μεταφορική χρήση, υποδηλώνοντας την κατάσταση κάποιου που έχει «χτυπηθεί» από έκπληξη ή σοκ, αν και η ἔκπληξις είναι πιο συχνή.
5. Αυτός που είναι ανίκανος, παράλυτος — Περιγραφή της φυσικής κατάστασης που προκαλεί η ἀποπληξία, με έμφαση στην απώλεια λειτουργικότητας.
6. Αυτός που έχει χάσει τις αισθήσεις του — Αναφέρεται στην απώλεια συνείδησης που συχνά συνοδεύει ένα σοβαρό εγκεφαλικό επεισόδιο.

Οικογένεια Λέξεων

πληγ- / πλησσ- (ρίζα του ρήματος πλήσσω, σημαίνει «κτυπώ»)

Η ρίζα πληγ- / πλησσ- είναι αρχαιοελληνική και αποτελεί τη βάση μιας οικογένειας λέξεων που περιστρέφονται γύρω από την έννοια του «κτυπήματος», της «πρόσκρουσης» ή του «πλήγματος». Από την κυριολεκτική σημασία του φυσικού χτυπήματος, η ρίζα αυτή επεκτάθηκε για να περιγράψει μεταφορικές καταστάσεις, όπως το σοκ, την έκπληξη, ή την αιφνίδια ασθένεια. Η παρουσία της πρόθεσης ἀπο- στην λέξη ἀποπληκτικός ενισχύει την ιδέα ενός ολοκληρωτικού ή καταστροφικού χτυπήματος, που οδηγεί σε πλήρη αδυναμία ή παράλυση, αναδεικνύοντας την ιατρική της σημασία.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία σημαντικά χωρία από την αρχαία ιατρική γραμματεία που αναφέρονται στην ἀποπληξία και την κατάσταση του ἀποπληκτικού.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΑΠΟΠΛΗΚΤΙΚΟΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford University Press, 9th ed., 1940.
• Ιπποκράτης — Αφορισμοί. Μετάφραση και σχολιασμός: W. H. S. Jones, Loeb Classical Library, Harvard University Press, 1923.
• Αρεταίος ο Καππαδόκης — Περί Αιτιών και Συμπτωμάτων Χρονίων Παθών. Επιμέλεια και μετάφραση: Francis Adams, The Sydenham Society, 1856.
• Γαληνός — Περί των Πεπονθότων Τόπων. Επιμέλεια και μετάφραση: R. J. Hankinson, Cambridge University Press, 2013.
• Thucydides — Historiae. Edited by H. Stuart Jones and J. Enoch Powell, Oxford University Press, 1942.
• Πλάτων — Νόμοι. Επιμέλεια: John Burnet, Oxford University Press, 1903.
• Αριστοτέλης — Περί Ψυχής. Επιμέλεια: W. D. Ross, Oxford University Press, 1956.