ΑΙΣΜΑ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, το ᾆσμα (το) είναι «τραγούδι, άσμα, ωδή, μέλος». Ως ουσιαστικό, προέρχεται από το ρήμα ᾄδω («τραγουδώ») και περιγράφει την πράξη του τραγουδιού, το ίδιο το τραγούδι, ή μια μουσική σύνθεση. Στην κλασική ελληνική γραμματεία, το ᾆσμα συνδέεται στενά με τη μουσική, την ποίηση και το χορό, αποτελώντας αναπόσπαστο μέρος των θρησκευτικών τελετών, των συμποσίων και των θεατρικών παραστάσεων.

Η σημασία του ᾆσματος εκτείνεται από το απλό τραγούδι μέχρι τις περίπλοκες λυρικές συνθέσεις. Στην αρχαία Ελλάδα, η μουσική και η ποίηση ήταν αδιαχώριστες, και το ᾆσμα ήταν η ενσάρκωση αυτής της σύνδεσης. Μπορούσε να είναι ένας ύμνος προς τους θεούς, ένα εγκώμιο για ήρωες, ένα ερωτικό τραγούδι, ή ένα χορικό μέρος σε μια τραγωδία ή κωμωδία. Η εκτέλεσή του συχνά συνοδευόταν από μουσικά όργανα όπως η λύρα ή ο αυλός.

Η χρήση του ᾆσματος μαρτυράται σε ένα ευρύ φάσμα κειμένων, από τους λυρικούς ποιητές όπως ο Πίνδαρος και η Σαπφώ, μέχρι τους τραγικούς όπως ο Αισχύλος, ο Σοφοκλής και ο Ευριπίδης, όπου τα χορικά άσματα αποτελούσαν δομικό στοιχείο του δράματος. Στη μεταγενέστερη ελληνική, και ιδίως στην Κοινή και τη βυζαντινή περίοδο, το ᾆσμα απέκτησε και θρησκευτική χροιά, αναφερόμενο σε ψαλμούς και εκκλησιαστικούς ύμνους, διατηρώντας την αρχική του σύνδεση με την ιερή και τελετουργική μουσική.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Τραγούδι, μέλος, άσμα — Η γενική έννοια του τραγουδιού, είτε φωνητικού είτε οργανικού, σε διάφορα πλαίσια. Π.χ. «τὸ ᾆσμα τοῦ συμποσίου» (το τραγούδι του συμποσίου).
2. Λυρικό ποίημα, ωδή — Ειδικότερα, ένα ποιητικό έργο προορισμένο να τραγουδηθεί, συχνά με μουσική συνοδεία. Π.χ. οι ωδές του Πινδάρου.
3. Ύμνος, ιερό τραγούδι — Τραγούδι αφιερωμένο σε θεούς ή ήρωες, συχνά με τελετουργικό χαρακτήρα. Π.χ. οι Ορφικοί Ύμνοι.
4. Χορικό άσμα — Το μέρος του τραγουδιού που εκτελείται από τον χορό σε αρχαία δράματα (τραγωδίες, κωμωδίες).
5. Μουσική σύνθεση — Η ίδια η μελωδία ή η μουσική δομή ενός κομματιού, ανεξάρτητα από τους στίχους.
6. Πράξη του τραγουδιού — Η ενέργεια ή η τέχνη του τραγουδίσματος. Π.χ. «ἐν ᾄσματι» (με τραγούδι).

Οικογένεια Λέξεων

ἀοιδ- / ᾠδ- (ρίζα του ᾄδω, σημαίνει «τραγουδώ, ψάλλω»)

Η ρίζα ἀοιδ- (ή ᾠδ- στην μεταγενέστερη μορφή της) αποτελεί τον πυρήνα μιας οικογένειας λέξεων που περιστρέφονται γύρω από την έννοια του τραγουδιού, της μουσικής και της ποιητικής σύνθεσης. Προερχόμενη από μια αρχαία ινδοευρωπαϊκή ρίζα που υποδηλώνει τη «φωνή» ή τον «ήχο», αυτή η οικογένεια λέξεων εξελίχθηκε για να περιγράψει όχι μόνο την πράξη του τραγουδιού, αλλά και τον τραγουδιστή, το ίδιο το τραγούδι ως έργο τέχνης, και τις σχετικές μελέτες. Κάθε μέλος της οικογένειας φωτίζει μια διαφορετική πτυχή αυτής της θεμελιώδους ανθρώπινης έκφρασης.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η σημασία του ᾆσματος αναδεικνύεται μέσα από κείμενα που τονίζουν την αισθητική, ηθική και θρησκευτική του διάσταση.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΑΙΣΜΑ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Πλάτων — Νόμοι. Μετάφραση: Β. Κάλφας. Αθήνα: Πόλις, 2000.
• Αριστοτέλης — Περί Ποιητικής. Επιμέλεια: Ι. Συκουτρής. Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών, 1937.
• Septuaginta — Vetus Testamentum Graecum Auctoritate Academiae Scientiarum Gottingensis editum. Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 1931-.
• Chantraine, P. — Dictionnaire étymologique de la langue grecque. Paris: Klincksieck, 1968-1980.
• Smyth, H. W. — Greek Grammar. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1956.