ΑΣΘΕΝΕΙΑ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η ἀσθένεια (από το ἀ- στερητικό και το σθένος «δύναμη») σημαίνει αρχικά «έλλειψη δύναμης, αδυναμία, εξάντληση». Αυτή η πρωταρχική σημασία καλύπτει τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική ή ηθική αδυναμία. Στην κλασική περίοδο, η λέξη χρησιμοποιείται ευρέως για να περιγράψει την κατάσταση του σώματος που δεν έχει τη φυσική του ισχύ, οδηγώντας σε αρρώστια ή κόπωση. Ο Ιπποκράτης, για παράδειγμα, την χρησιμοποιεί για να αναφερθεί σε διάφορες παθήσεις και νοσήματα.

Πέρα από τη σωματική διάσταση, η ἀσθένεια επεκτείνεται και στην ηθική και πνευματική σφαίρα. Στον Πλάτωνα, μπορεί να υποδηλώνει την αδυναμία της ψυχής να αντισταθεί στα πάθη ή την έλλειψη πνευματικής ισχύος. Η «ασθένεια της ψυχής» είναι η ανικανότητα να πράττει κανείς το αγαθό ή να κατανοεί την αλήθεια. Αυτή η διπλή χρήση, σωματική και ψυχική, καθιστά τη λέξη κεντρική στην κατανόηση της ανθρώπινης κατάστασης.

Στην Κοινή Ελληνική και ιδιαίτερα στην Καινή Διαθήκη, η ἀσθένεια αποκτά πρόσθετες θεολογικές αποχρώσεις. Ενώ διατηρεί τη σημασία της σωματικής αρρώστιας, συχνά αναφέρεται και στην πνευματική αδυναμία, στην αμαρτωλότητα ή στην ανθρώπινη τρωτότητα έναντι των πειρασμών. Ο Απόστολος Παύλος την χρησιμοποιεί για να αναδείξει την αντίθεση μεταξύ της ανθρώπινης αδυναμίας και της θείας δύναμης, υποστηρίζοντας ότι «ἡ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται» (2 Κορ. 12:9), μετατρέποντας έτσι την αδυναμία σε μέσο για την εκδήλωση της χάριτος.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Σωματική αδυναμία, εξάντληση — Η έλλειψη φυσικής δύναμης, η κόπωση ή η εξάντληση του σώματος. (π.χ. «ὑπὸ ἀσθενείας καταπεπτωκώς»)
2. Αρρώστια, νόσος — Η κατάσταση της υγείας που χαρακτηρίζεται από πάθηση ή ασθένεια. (π.χ. «πολλὰς ἀσθενείας ἰᾶσθαι»)
3. Ηθική ή ψυχική αδυναμία — Η έλλειψη σθένους στον χαρακτήρα, η ανικανότητα να αντισταθεί κανείς σε πειρασμούς ή πάθη. (π.χ. «ἀσθένεια ψυχῆς»)
4. Έλλειψη δύναμης, ανικανότητα — Γενικότερη αδυναμία ή ανικανότητα να επιτευχθεί κάτι, είτε πρακτικά είτε πνευματικά. (π.χ. «ἀσθένεια λόγου»)
5. Πνευματική τρωτότητα, αμαρτωλότητα — Στη χριστιανική θεολογία, η ανθρώπινη αδυναμία έναντι του κακού ή η κατάσταση της αμαρτίας. (π.χ. «ἐν ἀσθενείᾳ σαρκός»)
6. Πενία, έλλειψη πόρων — Σε ορισμένα συμφραζόμενα, μπορεί να αναφέρεται στην οικονομική αδυναμία ή την έλλειψη μέσων.

Οικογένεια Λέξεων

σθεν- (ρίζα του σθένος, σημαίνει «δύναμη, ισχύς»)

Η ρίζα σθεν- αποτελεί τον πυρήνα μιας οικογένειας λέξεων που περιστρέφονται γύρω από την έννοια της δύναμης, της ισχύος και της αντοχής. Προερχόμενη από μια αρχαία ινδοευρωπαϊκή ρίζα, εκφράζει τη ζωτικότητα και την ικανότητα για δράση. Η προσθήκη του στερητικού προθέματος ἀ- δημιουργεί άμεσα την αντίθετη έννοια της αδυναμίας, ενώ άλλες παραγωγικές καταλήξεις και προθέματα εμπλουτίζουν το σημασιολογικό πεδίο, περιγράφοντας τόσο την κατάσταση της δύναμης όσο και την ενέργεια της ενδυνάμωσης ή της εξασθένησης.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία που αναδεικνύουν τις διαφορετικές πτυχές της ἀσθένειας:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΑΣΘΕΝΕΙΑ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature, 3rd ed. Chicago: University of Chicago Press, 2000.
• Πλάτων — Νόμοι, Loeb Classical Library.
• Απόστολος Παύλος — Προς Κορινθίους Β', Καινή Διαθήκη.
• Ιπποκράτης — Αφορισμοί, Loeb Classical Library.
• Chantraine, P. — Dictionnaire étymologique de la langue grecque: histoire des mots. Paris: Klincksieck, 1968-1980.