ΑΥΤΕΞΟΥΣΙΟΝ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, το αὐτεξούσιον (ως ουσιαστικό, τό) σημαίνει «η εξουσία επί του εαυτού, η ανεξαρτησία, η ελευθερία της βούλησης». Πρόκειται για σύνθετη λέξη από το «αὐτός» (ο ίδιος) και το «ἐξουσία» (εξουσία, δικαίωμα, δυνατότητα), υποδηλώνοντας την ικανότητα ενός όντος να αυτοκαθορίζεται και να ενεργεί σύμφωνα με τη δική του εσωτερική αρχή.

Η έννοια του αὐτεξουσίου αποτελεί θεμελιώδη λίθο της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας, ιδιαίτερα στους Στωικούς, οι οποίοι την ανέπτυξαν ως την ελευθερία του λογικού όντος να επιλέγει το ορθό, ανεξάρτητα από τα πάθη ή τις εξωτερικές περιστάσεις. Για αυτούς, η πραγματική ελευθερία δεν ήταν η απουσία περιορισμών, αλλά η κυριαρχία του λόγου πάνω στις επιθυμίες και τους φόβους. Ο Επίκτητος, για παράδειγμα, τόνιζε ότι ενώ δεν έχουμε εξουσία πάνω στα εξωτερικά γεγονότα, έχουμε πλήρη εξουσία πάνω στις κρίσεις μας και στις αντιδράσεις μας σε αυτά.

Αργότερα, στους Χριστιανούς Πατέρες, το αὐτεξούσιον απέκτησε κεντρική σημασία στη θεολογία, ιδίως στην αντιμετώπιση του προβλήματος του κακού και της ανθρώπινης ευθύνης. Ο Ωριγένης, ο Γρηγόριος Νύσσης και ο Ιωάννης Δαμασκηνός, μεταξύ άλλων, υποστήριξαν σθεναρά την ύπαρξη του αυτεξουσίου ως δώρο του Θεού στον άνθρωπο, καθιστώντας τον ηθικά υπεύθυνο για τις πράξεις του και ικανό για θέωση. Η ελευθερία αυτή δεν ήταν απόλυτη, αλλά εντός των ορίων της λογικής φύσης που δόθηκε από τον Δημιουργό.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Αυτοκυριαρχία, ανεξαρτησία — Η ικανότητα ενός ατόμου ή μιας κοινότητας να κυβερνά τον εαυτό του χωρίς εξωτερικές παρεμβάσεις.
2. Ελευθερία της βούλησης — Η φιλοσοφική έννοια της ικανότητας του ανθρώπου να επιλέγει και να αποφασίζει ελεύθερα τις πράξεις του.
3. Ηθική αυτονομία — Η δυνατότητα του ατόμου να καθορίζει τους δικούς του ηθικούς κανόνες και να ενεργεί σύμφωνα με αυτούς.
4. Δικαίωμα αυτοδιάθεσης — Το δικαίωμα ενός ατόμου ή λαού να αποφασίζει για το μέλλον του.
5. Εξουσία επί του εαυτού — Η κυριαρχία του λογικού μέρους της ψυχής επί των παθών και των ενστίκτων, όπως στους Στωικούς.
6. Θεολογική ελευθερία — Η ελευθερία που δόθηκε από τον Θεό στον άνθρωπο να επιλέγει μεταξύ καλού και κακού, θεμελιώδης για την έννοια της ηθικής ευθύνης.

Οικογένεια Λέξεων

αὐτ- (ο εαυτός) + ἐξουσ- (ρίζα του ἔχω, σημαίνει «κατέχω δύναμη»)

Η ρίζα αὐτ- δηλώνει την αναφορά στον εαυτό, την ταυτότητα και την αυτονομία, ενώ η ρίζα ἐξουσ- (από το ἔχω) υποδηλώνει την κατοχή δύναμης, δικαιώματος ή δυνατότητας. Η σύνθεση αυτών των δύο ριζών δημιουργεί μια έννοια που περιγράφει την κυριαρχία του ατόμου επί του εαυτού του, την ελευθερία της βούλησης και την ικανότητα για αυτοκαθορισμό. Η οικογένεια λέξεων που προκύπτει εξερευνά τις διάφορες πτυχές της αυτονομίας και της εξουσίας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η έννοια του αυτεξουσίου διαπερνά κείμενα από την αρχαία φιλοσοφία έως τη χριστιανική θεολογία.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΑΥΤΕΞΟΥΣΙΟΝ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Πλάτων — Πολιτεία.
• Αριστοτέλης — Ηθικά Νικομάχεια.
• Επίκτητος — Διατριβαί.
• Μάρκος Αυρήλιος — Εις Εαυτόν.
• Ωριγένης — Περί Αρχών.
• Γρηγόριος Νύσσης — Περί κατασκευής του ανθρώπου.
• Ιωάννης Δαμασκηνός — Έκδοσις ακριβής της Ορθοδόξου Πίστεως.