ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΣ

Ορισμός

Το επίθετο «αὐτοκίνητος» (αὐτοκίνητος, -ος, -ον) σημαίνει «αυτός που κινείται από μόνος του, αυτενεργός». Αποτελεί σύνθετη λέξη από το «αὐτός» (ο ίδιος) και το «κίνητος» (αυτός που μπορεί να κινηθεί, από το ρήμα «κινέω»). Η πρωταρχική του χρήση στην κλασική ελληνική φιλοσοφία, ιδίως στον Πλάτωνα, αναφέρεται στην ψυχή ως την αρχή της κίνησης που δεν κινείται από κάτι άλλο, αλλά κινεί τον εαυτό της.

Στον «Φαῖδρο» του Πλάτωνα (245c-e), η αυτοκίνητη φύση της ψυχής αποτελεί το βασικό επιχείρημα για την αθανασία της. Η ψυχή, ως η πηγή της ζωής και της κίνησης, δεν μπορεί να πάψει να κινείται, διότι τότε θα έπαυε να υπάρχει. Αυτή η ιδιότητα την καθιστά την αρχή κάθε κίνησης στο σύμπαν, τόσο του φυσικού όσο και του νοητού κόσμου.

Η έννοια επεκτείνεται και σε άλλες φιλοσοφικές σχολές, αν και με διαφορετικές αποχρώσεις. Στον Αριστοτέλη, η ιδέα του «πρώτου κινούντος ἀκινήτου» («Μετά τα Φυσικά» Λ, 1072a) διαφοροποιείται από την πλατωνική αυτοκίνητη ψυχή, καθώς το αριστοτελικό πρώτο κινούν κινεί ως τελικός σκοπός, όχι ως εσωτερική αρχή κίνησης. Ωστόσο, η βασική ιδέα της εσωτερικής πηγής κίνησης παραμένει κεντρική για την κατανόηση της αυτενέργειας και της αυτονομίας.

Στη γενικότερη χρήση, η λέξη μπορεί να αναφέρεται σε οτιδήποτε κινείται χωρίς εξωτερική ώθηση, είτε πρόκειται για φυσικά φαινόμενα είτε για μηχανισμούς. Η φιλοσοφική της βαρύτητα, ωστόσο, την καθιστά έναν όρο κλειδί για την κατανόηση της αρχαίας ελληνικής σκέψης περί ψυχής, ζωής και κοσμικής τάξης.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Αυτός που κινείται από μόνος του, αυτενεργός — Η θεμελιώδης σημασία, ιδίως στην πλατωνική φιλοσοφία για την ψυχή ως πηγή ζωής και κίνησης.
2. Αυθόρμητος, από μόνος του — Περιγράφει ενέργειες ή φαινόμενα που συμβαίνουν χωρίς εξωτερική παρέμβαση ή εξαναγκασμό.
3. Με εσωτερική αρχή κίνησης — Υποδηλώνει την ύπαρξη ενός εσωτερικού μηχανισμού ή δύναμης που προκαλεί την κίνηση, σε αντιδιαστολή με την κίνηση που προκαλείται από εξωτερική δύναμη.
4. Αυτόνομος, ανεξάρτητος — Μεταφορική χρήση που υποδηλώνει την ικανότητα να λειτουργεί κανείς χωρίς εξωτερική καθοδήγηση ή εξάρτηση.
5. Αυτοδύναμος, ικανός να αυτοσυντηρείται — Επέκταση της έννοιας της αυτονομίας σε ένα σύστημα ή ον που διαθέτει τους πόρους για τη δική του λειτουργία.
6. (Στη σύγχρονη χρήση) Αυτοκίνητο όχημα — Η λέξη έχει επιβιώσει και απέκτησε αυτή τη σημασία στη Νέα Ελληνική, διατηρώντας την αρχική ιδέα της αυτοκίνησης, αν και αυτή η χρήση δεν υπήρχε στην αρχαιότητα.

Οικογένεια Λέξεων

κιν- (ρίζα του ρήματος κινέω, σημαίνει «κινώ, μετακινώ»)

Η ρίζα κιν- αποτελεί έναν από τους αρχαιότερους και πιο παραγωγικούς πυρήνες του ελληνικού λεξιλογίου, εκφράζοντας την έννοια της κίνησης, της μεταβολής και της διέγερσης σε όλες της τις εκφάνσεις. Από αυτήν προέρχονται λέξεις που περιγράφουν τόσο τη φυσική μετατόπιση όσο και την ψυχική ή πνευματική διέγερση. Η ρίζα αυτή, που ανήκει στο αρχαιότερο στρώμα της γλώσσας, έχει δώσει αμέτρητα παράγωγα και σύνθετα, αναδεικνύοντας την κίνηση ως θεμελιώδη πτυχή της ύπαρξης και της σκέψης.

Στα Αρχαία Κείμενα

Δύο από τα πιο σημαντικά χωρία που αναφέρονται στην αυτοκίνητη ψυχή:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Πλάτων — Φαῖδρος, εκδ. Oxford Classical Texts.
• Πλάτων — Νόμοι, εκδ. Oxford Classical Texts.
• Αριστοτέλης — Φυσικά, εκδ. Oxford Classical Texts.
• Αριστοτέλης — Μετά τα Φυσικά, εκδ. Oxford Classical Texts.
• Diels, H., Kranz, W. — Die Fragmente der Vorsokratiker. Berlin: Weidmannsche Buchhandlung, 1951-1952.
• Long, A. A., Sedley, D. N. — The Hellenistic Philosophers. Cambridge: Cambridge University Press, 1987.