ΧΑΡΑΚΤΗΡ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, ο χαρακτήρ (από το ρήμα χαράσσω) σημαίνει αρχικά «το εργαλείο με το οποίο χαράσσεται κάτι» ή «το χαραγμένο σημάδι, η σφραγίδα, το αποτύπωμα». Αυτή η πρωταρχική, υλική σημασία είναι εμφανής σε αρχαίες χρήσεις που αναφέρονται σε χαραγμένες επιγραφές, σφραγίδες σε δαχτυλίδια ή τα σημάδια που αφήνει ένα εργαλείο.

Με την πάροδο του χρόνου, η έννοια του χαρακτήρα μετατοπίστηκε από το φυσικό σημάδι στην αφηρημένη ιδιότητα. Άρχισε να υποδηλώνει το διακριτικό γνώρισμα, την εγγενή ποιότητα που ξεχωρίζει ένα πράγμα από ένα άλλο. Στη φιλοσοφία, και ιδίως στον Θεόφραστο, ο χαρακτήρ αποκτά την έννοια της ηθικής ιδιοσυγκρασίας, της σταθερής και αναγνωρίσιμης φύσης ενός ατόμου, όπως αυτή εκδηλώνεται στις πράξεις και τη συμπεριφορά του.

Αυτή η εξέλιξη από το συγκεκριμένο στο αφηρημένο καθιστά τον χαρακτήρα μια λέξη-κλειδί για την κατανόηση της ελληνικής σκέψης περί ταυτότητας και ουσίας. Δεν είναι απλώς ένα εξωτερικό σημάδι, αλλά η εσωτερική σφραγίδα που διαμορφώνει την οντότητα, είτε πρόκειται για ένα κείμενο, ένα νόμισμα, ένα φυτό, είτε για την ψυχή ενός ανθρώπου.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Το εργαλείο χάραξης ή σκαλίσματος — Η αρχική, κυριολεκτική σημασία, αναφερόμενη σε ένα όργανο που χρησιμοποιείται για να χαράξει ή να σκαλίσει μια επιφάνεια.
2. Το χαραγμένο σημάδι, το αποτύπωμα, η σφραγίδα — Το αποτέλεσμα της χάραξης, ένα διακριτικό σημάδι σε πέτρα, μέταλλο, νόμισμα ή άλλο υλικό. Χρησιμοποιείται συχνά για σφραγίδες και επιγραφές.
3. Η διακριτική ιδιότητα, το γνώρισμα — Μια αφηρημένη έννοια που περιγράφει ένα χαρακτηριστικό που ξεχωρίζει ένα πράγμα ή ένα άτομο από άλλα. Αυτή η σημασία αναπτύχθηκε στην κλασική περίοδο.
4. Η ουσία, η φύση, η ιδιοσυγκρασία — Στη φιλοσοφία, η εγγενής και αναλλοίωτη φύση ενός όντος ή πράγματος, αυτό που το καθιστά αυτό που είναι. Ιδιαίτερα στον Θεόφραστο για την ανθρώπινη προσωπικότητα.
5. Η ηθική προσωπικότητα, ο χαρακτήρας — Η συνολική ποιότητα των ηθικών και ψυχολογικών γνωρισμάτων ενός ατόμου, η σταθερή του συμπεριφορά και οι αρχές του.
6. Το στυλ, ο τρόπος έκφρασης — Στη ρητορική και τη λογοτεχνία, ο ιδιαίτερος τρόπος γραφής ή ομιλίας που είναι μοναδικός σε έναν συγγραφέα ή ένα είδος.
7. Το νόμισμα, η σφραγίδα νομίσματος — Αναφέρεται στην αποτύπωση πάνω σε ένα νόμισμα, που το καθιστά αναγνωρίσιμο και του δίνει αξία.

Οικογένεια Λέξεων

χαρακ- (ρίζα του ρήματος χαράσσω, σημαίνει «χαράζω, εγγράφω»)

Η ρίζα χαρακ- αποτελεί τον πυρήνα μιας σημαντικής οικογένειας λέξεων στην αρχαία ελληνική, που περιστρέφονται γύρω από την ιδέα της χάραξης, της αποτύπωσης και, κατ’ επέκταση, της διάκρισης και της ταυτότητας. Από την αρχική, υλική πράξη του σκαλίσματος, η ρίζα αυτή γέννησε έννοιες που περιγράφουν τόσο το εργαλείο όσο και το αποτέλεσμα της χάραξης, αλλά και τις αφηρημένες ιδιότητες που καθορίζουν την ουσία ενός πράγματος ή προσώπου. Κάθε μέλος της οικογένειας αναδεικνύει μια διαφορετική πτυχή αυτής της θεμελιώδους σημασίας, από την ενέργεια της δημιουργίας ενός σημείου μέχρι την εγγενή ποιότητα που αυτό το σημείο αντιπροσωπεύει.

Στα Αρχαία Κείμενα

Ο χαρακτήρ, ως έννοια, έχει διατρέξει την ελληνική γραμματεία, από την περιγραφή φυσικών αποτυπωμάτων έως την έκφραση της θείας ουσίας.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΧΑΡΑΚΤΗΡ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford University Press, 9th ed., 1940.
• Θεόφραστος — Χαρακτήρες. Εκδόσεις Κάκτος, 1994.
• Αριστοτέλης — Πολιτικά. Μετάφραση Β. Μοσκόβης, Εκδόσεις Παπαζήση, 2006.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature. University of Chicago Press, 3rd ed., 2000.
• Plato — Republic. Translated by G. M. A. Grube, revised by C. D. C. Reeve. Hackett Publishing Company, 1992.
• Long, A. A., Sedley, D. N. — The Hellenistic Philosophers, Vol. 1: Translations of the Principal Sources with Philosophical Commentary. Cambridge University Press, 1987.