ΧΟΛΗ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η χολή (ἡ) αναφέρεται πρωτίστως στη «χολή», το πικρό υγρό που παράγεται στο συκώτι. Στην αρχαία ελληνική ιατρική, ιδίως στην Ιπποκρατική παράδοση, ήταν ένας από τους τέσσερις βασικούς χυμούς του σώματος (μαζί με το αίμα, το φλέγμα και το μέλαν χολή), η ισορροπία των οποίων καθόριζε την υγεία και την ιδιοσυγκρασία του ατόμου. Η υπερβολική παρουσία της κίτρινης χολής συνδεόταν με την ευερεθιστότητα και την οργή.

Πέρα από τη βιολογική της σημασία, η χολή απέκτησε γρήγορα μεταφορική χρήση, υποδηλώνοντας «πικρία», «οργή», «θυμό» και «κακία». Αυτή η μεταφορική χρήση είναι ευρέως διαδεδομένη στην κλασική γραμματεία, από τον Όμηρο μέχρι τους τραγικούς ποιητές και τους φιλοσόφους, όπου η «χολή» χρησιμοποιείται για να περιγράψει έντονα αρνητικά συναισθήματα ή μια πικρόχολη διάθεση. Η φράση «χολὴν ἔχειν» σήμαινε «είμαι θυμωμένος».

Στη χριστιανική γραμματεία, ιδίως στην Καινή Διαθήκη, η μεταφορική σημασία της χολής ως «πικρίας» και «κακίας» ενισχύεται, όπως φαίνεται στην Πράξεις των Αποστόλων (8:23), όπου αναφέρεται «εἰς γὰρ χολὴν πικρίας καὶ σύνδεσμον ἀδικίας». Η λέξη διατήρησε τη σημασία της ως σύμβολο της πικρής και δηλητηριώδους φύσης ορισμένων καταστάσεων ή συναισθημάτων, επηρεάζοντας την ιατρική και ψυχολογική ορολογία για αιώνες.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Το σωματικό υγρό, η χολή — Η φυσιολογική έκκριση του ήπατος, ένα πικρό, κιτρινοπράσινο υγρό. Βασικός χυμός στην Ιπποκρατική ιατρική.
2. Πικρία, οργή, θυμός — Μεταφορική χρήση για έντονα αρνητικά συναισθήματα, συχνά λόγω της πικρής γεύσης της χολής και της σύνδεσής της με την ευερεθιστότητα.
3. Κακία, μίσος — Εντονότερη μεταφορική σημασία, υποδηλώνοντας εχθρική διάθεση ή δηλητηριώδη πρόθεση.
4. Μελαγχολία — Ως μέρος της σύνθετης λέξης «μελαγχολία» (μέλας + χολή), αναφέρεται στην κατάθλιψη ή τη θλίψη που προκαλείται από την υπερβολική «μαύρη χολή».
5. Δηλητήριο — Σε ορισμένα πλαίσια, λόγω της πικρότητας και της δυνητικά θανατηφόρας φύσης της, η χολή μπορεί να σημαίνει δηλητήριο.
6. Πικρό βότανο — Αναφέρεται σε φυτά με πικρή γεύση, όπως η αψιθιά, που χρησιμοποιούνταν για ιατρικούς σκοπούς.

Οικογένεια Λέξεων

χολ- (ρίζα από το ΠΙΕ *ǵʰel-)

Η ρίζα χολ- προέρχεται από την πρωτο-ινδοευρωπαϊκή ρίζα *ǵʰel-, η οποία αρχικά σήμαινε «λάμπω, γυαλίζω» και, κατ' επέκταση, συνδέθηκε με τα χρώματα «κίτρινος» ή «πράσινος». Αυτή η χρωματική απόχρωση είναι θεμελιώδης για την κατανόηση της χολής ως κιτρινοπράσινου υγρού. Από αυτή τη βασική σημασία, η οικογένεια λέξεων εξελίχθηκε για να περιγράψει όχι μόνο το βιολογικό υγρό αλλά και τις συναισθηματικές καταστάσεις που του αποδίδονταν, όπως η οργή, η πικρία και η μελαγχολία. Κάθε μέλος της οικογένειας αναδεικνύει μια διαφορετική πτυχή αυτής της σύνθετης σημασίας, από την ενέργεια του ρήματος μέχρι την ιδιότητα του επιθέτου.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η χολή, ως σωματικό υγρό και ως μεταφορική έκφραση, απαντάται σε σημαντικά κείμενα της αρχαιότητας:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΧΟΛΗ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Ιπποκράτης — Περί Φύσεως Ανθρώπου.
• Πλάτων — Φαίδων.
• Αριστοτέλης — Προβλήματα.
• Kittel, G., Friedrich, G. — Theological Dictionary of the New Testament. Grand Rapids, MI: Eerdmans, 1964-1976.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature, 3rd ed. Chicago: University of Chicago Press, 2000.
• Chantraine, P. — Dictionnaire étymologique de la langue grecque: histoire des mots. Paris: Klincksieck, 1968-1980.