ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΙΚΗ

Ορισμός

Κατά την κλασική ελληνική σκέψη, και ιδίως στον Αριστοτέλη, η χρηματιστική (χρηματιστική, ἡ) ορίζεται ως η τέχνη της απόκτησης και συσσώρευσης χρημάτων και πλούτου. Η λέξη προέρχεται από το χρῆμα («πράγμα, περιουσία, χρήμα») και το ρήμα χρηματίζω («ασχολούμαι με υποθέσεις, συναλλάσσομαι, κερδίζω χρήματα»). Αρχικά, η χρηματιστική μπορούσε να αναφέρεται σε κάθε δραστηριότητα που αφορούσε την απόκτηση αγαθών, ακόμα και την καλλιέργεια της γης ή το κυνήγι, ως μέρος της «φυσικής» οικονομίας.

Ωστόσο, ο Αριστοτέλης στα «Πολιτικά» του εισάγει μια κρίσιμη διάκριση μεταξύ της «φυσικής» χρηματιστικής (μέρος της οἰκονομία, που αποσκοπεί στην κάλυψη των αναγκών του οίκου) και της «καπηλικής» ή «τεχνικής» χρηματιστικής. Η δεύτερη, που είναι και η κυρίαρχη σημασία της λέξης, αφορά την απόκτηση πλούτου μέσω της ανταλλαγής και του εμπορίου, με απώτερο σκοπό όχι την κάλυψη αναγκών, αλλά την απεριόριστη συσσώρευση χρημάτων. Αυτή η μορφή χρηματιστικής, ιδίως όταν περιλαμβάνει τον τόκο, θεωρείται από τον φιλόσοφο ως αφύσικη και ηθικά επιλήψιμη, καθώς το χρήμα γίνεται αυτοσκοπός και όχι μέσο.

Η χρηματιστική, λοιπόν, δεν είναι απλώς η «οικονομική επιστήμη» με τη σύγχρονη έννοια, αλλά μια συγκεκριμένη πρακτική που εξετάζεται υπό το πρίσμα της ηθικής και της πολιτικής φιλοσοφίας. Η κριτική του Αριστοτέλη επηρέασε βαθιά τη μεσαιωνική σκέψη, τόσο τη χριστιανική όσο και την ισλαμική, σχετικά με το εμπόριο, τον τόκο και την ηθική του πλούτου. Η λέξη υποδηλώνει μια τεχνική ή τέχνη (τέχνη χρηματιστική) που μπορεί να χρησιμοποιηθεί είτε για το κοινό καλό είτε για την ιδιοτελή συσσώρευση.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Η τέχνη της απόκτησης πλούτου — Η γενική έννοια της συσσώρευσης χρημάτων και περιουσίας.
2. Η «φυσική» χρηματιστική — Η απόκτηση αγαθών για την κάλυψη των αναγκών του οίκου, όπως η γεωργία, η κτηνοτροφία, το κυνήγι (Αριστοτέλης, «Πολιτικά» Α 8, 1256b).
3. Η «καπηλική» ή «τεχνική» χρηματιστική — Η απόκτηση πλούτου μέσω του εμπορίου και της ανταλλαγής, με σκοπό την απεριόριστη συσσώρευση χρημάτων ως αυτοσκοπό (Αριστοτέλης, «Πολιτικά» Α 9, 1257a).
4. Η επιστήμη της οικονομικής διαχείρισης — Σε μεταγενέστερες χρήσεις, μπορεί να αναφέρεται γενικότερα στην οικονομική επιστήμη ή τη διαχείριση πόρων, αν και ο Αριστοτέλης την διαχωρίζει από την οἰκονομία.
5. Η πρακτική του τοκισμού — Η απόκτηση χρημάτων από χρήματα (τόκος), την οποία ο Αριστοτέλης θεωρεί την πιο αφύσικη μορφή χρηματιστικής.
6. Η ενασχόληση με δημόσιες υποθέσεις — Σπανιότερα, από το χρηματίζω, μπορεί να σημαίνει την ενασχόληση με κρατικές ή δημόσιες υποθέσεις, αν και αυτή η σημασία είναι δευτερεύουσα.
7. Η ικανότητα διαχείρισης χρημάτων — Η δεξιότητα ή η τέχνη να χειρίζεται κανείς αποτελεσματικά τα χρήματα και τις οικονομικές υποθέσεις.

Οικογένεια Λέξεων

χρα-/χρη- (ρίζα του ρήματος χράομαι, σημαίνει «χρησιμοποιώ»)

Η ρίζα χρα-/χρη- αποτελεί τη βάση μιας εκτεταμένης οικογένειας λέξεων στην αρχαία ελληνική, που αρχικά περιστρέφονται γύρω από την έννοια της «χρήσης» και της «ανάγκης». Από την απλή πράξη της χρησιμοποίησης ενός αντικειμένου, η σημασία εξελίχθηκε για να περιλάβει την ωφέλεια, την εξυπηρέτηση, την ανάγκη, και τελικά την απόκτηση και διαχείριση των «πραγμάτων προς χρήση», δηλαδή των αγαθών και του χρήματος. Κάθε μέλος αυτής της οικογένειας φωτίζει μια διαφορετική πτυχή αυτής της θεμελιώδους ανθρώπινης δραστηριότητας, από την απλή χρήση έως την πολύπλοκη οικονομική πρακτική.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η πιο εμβληματική ανάλυση της χρηματιστικής προέρχεται από τον Αριστοτέλη, ο οποίος έθεσε τα θεμέλια για τη μετέπειτα συζήτηση περί οικονομίας και ηθικής.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΙΚΗ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Αριστοτέλης — Πολιτικά, Βιβλίο Α.
• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, Oxford University Press.
• Πλάτων — Πολιτεία, Νόμοι.
• Θουκυδίδης — Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου.
• Ξενοφών — Οικονομικός.
• Ross, W. D. — Aristotle, Methuen & Co. Ltd.
• Jaeger, Werner — Paideia: The Ideals of Greek Culture, Oxford University Press.