ΧΡΗΣΜΟΣ

Ορισμός

Ο χρησμός (ὁ) είναι η θεϊκή απάντηση ή προφητεία που δίνεται από ένα μαντείο, ιδίως από τον Απόλλωνα στους Δελφούς, μέσω της Πυθίας ή άλλων ιερέων. Η λέξη προέρχεται από το ρήμα χράομαι/χρῆσθαι, το οποίο αρχικά σήμαινε «χρησιμοποιώ, μεταχειρίζομαι», αλλά στην ειδική του χρήση απέκτησε τη σημασία «συμβουλεύομαι μαντείο» ή «αποκαλύπτω χρησμό». Έτσι, ο χρησμός είναι κυριολεκτικά «αυτό που χρησιμοποιείται» ή «αυτό που εκφέρεται» από το μαντείο.

Στην κλασική αρχαιότητα, οι χρησμοί είχαν τεράστια βαρύτητα. Οι πόλεις-κράτη, πριν από σημαντικές αποφάσεις όπως η κήρυξη πολέμου, η ίδρυση αποικιών ή η θέσπιση νόμων, συμβουλεύονταν τα μαντεία για να λάβουν θεϊκή καθοδήγηση. Ο Ηρόδοτος και ο Θουκυδίδης καταγράφουν πλήθος περιπτώσεων όπου οι χρησμοί επηρέασαν την ιστορική πορεία, συχνά με αμφίβολες ή διφορούμενες διατυπώσεις που απαιτούσαν προσεκτική ερμηνεία.

Πέρα από την πολιτική και στρατιωτική σφαίρα, οι χρησμοί αφορούσαν και προσωπικά ζητήματα, όπως η υγεία, ο γάμος ή η τύχη. Η φύση τους ήταν συχνά αινιγματική, ποιητική και συμβολική, επιτρέποντας πολλαπλές ερμηνείες και καθιστώντας τους ιερείς του μαντείου απαραίτητους διαμεσολαβητές. Η φήμη των Δελφών ως «ομφαλού της γης» και πηγής θεϊκής σοφίας βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στην εκφορά των χρησμών.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Θεϊκή απάντηση, προφητεία — Η κύρια σημασία, η αποκάλυψη του μέλλοντος ή της θεϊκής βούλησης από ένα μαντείο.
2. Μαντείο (ο τόπος) — Μεταφορικά, ο ίδιος ο τόπος όπου εκφέρονται οι χρησμοί, όπως οι Δελφοί.
3. Απόφαση, διάταγμα — Σε ευρύτερη έννοια, μια επίσημη δήλωση ή απόφαση που έχει την ισχύ προφητείας.
4. Συμβουλή, οδηγία — Μια καθοδήγηση ή νουθεσία που δίνεται με αυθεντία, σαν να προέρχεται από θεϊκή πηγή.
5. Αίνιγμα, διφορούμενη δήλωση — Λόγω της συχνά ασαφούς φύσης των χρησμών, η λέξη μπορούσε να υποδηλώνει μια σκοτεινή ή διφορούμενη έκφραση.
6. Προφητεία (γενικά) — Κάθε είδους πρόβλεψη του μέλλοντος, όχι απαραίτητα από επίσημο μαντείο.
7. Ωφέλεια, χρήση — Σπανιότερα, διατηρεί την αρχική σημασία της ρίζας, υποδηλώνοντας κάτι χρήσιμο ή την πράξη της χρήσης.

Οικογένεια Λέξεων

χρη- (ρίζα του ρήματος χράομαι, σημαίνει «χρησιμοποιώ, συμβουλεύομαι»)

Η αρχαιοελληνική ρίζα «χρη-» αποτελεί τη βάση μιας σημαντικής οικογένειας λέξεων που περιστρέφονται γύρω από τις έννοιες της χρήσης, της ωφέλειας, της ανάγκης, αλλά και της θεϊκής εκφοράς. Η σημασιολογική της εξέλιξη είναι ενδιαφέρουσα: από την απλή «χρήση» ενός αντικειμένου ή μιας υπηρεσίας, επεκτείνεται στην «ανάγκη» και την «υποχρέωση», και τελικά, στον θρησκευτικό τομέα, στην «προσφυγή σε μαντείο» και την «εκφορά θεϊκού λόγου». Αυτή η διττή φύση, πρακτική και πνευματική, είναι εμφανής σε όλα τα παράγωγα της ρίζας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η σημασία και η επίδραση των χρησμών στην αρχαία ελληνική σκέψη και ιστορία αποτυπώνονται σε πολλά κείμενα. Ακολουθούν τρία χαρακτηριστικά παραδείγματα:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΧΡΗΣΜΟΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford University Press, 9th ed., 1940.
• Ηρόδοτος — Ιστορίαι. Εκδόσεις Loeb Classical Library.
• Θουκυδίδης — Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου. Εκδόσεις Loeb Classical Library.
• Πλάτων — Νόμοι. Εκδόσεις Loeb Classical Library.
• Burkert, Walter — Greek Religion. Harvard University Press, 1985.
• Fontenrose, Joseph Eddy — The Delphic Oracle: Its Responses and Operations, with a Catalogue of Responses. University of California Press, 1978.
• Parke, H. W., Wormell, D. E. W. — The Delphic Oracle. Blackwell, 1956.