ΔΙΑΚΡΙΤΙΚΟΝ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, το διακριτικόν (ως ουσιαστικοποιημένο επίθετο) σημαίνει «διακριτικό γνώρισμα, χαρακτηριστικό» ή «σημείο αναγνώρισης, έμβλημα». Η λέξη προέρχεται από το ρήμα διακρίνω, το οποίο σημαίνει «ξεχωρίζω, διακρίνω, κρίνω». Ως εκ τούτου, το διακριτικόν είναι αυτό που επιτρέπει αυτή τη διαδικασία.

Στην κλασική φιλοσοφία, ειδικά στον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, η έννοια της διάκρισης είναι θεμελιώδης για τη λογική και την επιστημολογία. Το διακριτικόν χρησιμοποιείται για να αναφερθεί σε ένα χαρακτηριστικό που είναι απαραίτητο για τον ορισμό μιας έννοιας ή την κατηγοριοποίηση όντων. Είναι το στοιχείο που καθιστά κάτι μοναδικό ή αναγνωρίσιμο εντός ενός ευρύτερου συνόλου.

Σε μεταγενέστερες χρήσεις, ιδίως στη βυζαντινή περίοδο και στην Κοινή Ελληνική, το διακριτικόν (συχνά στον πληθυντικό, «τα διακριτικά») απέκτησε τη σημασία του «σήματος τιμής», του «εμβλήματος» ή του «διακριτικού γνωρίσματος» που υποδηλώνει θέση, αξίωμα ή ιδιότητα, όπως τα διακριτικά ενός στρατιωτικού βαθμού ή ενός εκκλησιαστικού αξιώματος. Η σημασία του επεκτείνεται από την αφηρημένη φιλοσοφική διάκριση στην πρακτική αναγνώριση μέσω ορατών συμβόλων.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Διακριτικό γνώρισμα, χαρακτηριστικό — Ένα σημάδι ή μια ιδιότητα που επιτρέπει τη διάκριση ενός πράγματος από ένα άλλο. Π.χ. «τὸ τοῦ ἀγαθοῦ εἶδος, ὃ δὴ διακριτικὸν καὶ ἐπιστημονικὸν εἶναι φήσομεν» (Πλάτων, Πολιτεία 509d).
2. Σημείο αναγνώρισης, έμβλημα — Ένα ορατό σύμβολο ή διακριτικό που υποδηλώνει θέση, αξίωμα, ιδιότητα ή ταυτότητα. Συχνά στον πληθυντικό, «τα διακριτικά».
3. Κριτήριο, μέσο διάκρισης — Το μέσο ή ο κανόνας με βάση τον οποίο γίνεται μια κρίση ή ένας διαχωρισμός μεταξύ διαφορετικών εννοιών ή καταστάσεων.
4. Δικαίωμα διάκρισης, προνόμιο — Σε ορισμένα πλαίσια, μπορεί να υποδηλώνει ένα ειδικό δικαίωμα ή προνόμιο που διακρίνει κάποιον από τους άλλους.
5. Ευγενική, διακριτική συμπεριφορά — Στη νεοελληνική, το επίθετο «διακριτικός» και το ουσιαστικό «διακριτικότητα» αναφέρονται στην ευγένεια, την εχεμύθεια και την αποφυγή της πρόκλησης ή της υπερβολής.
6. Σήμα τιμής, παράσημο — Σε στρατιωτικό ή επίσημο πλαίσιο, ένα διακριτικό που απονέμεται ως αναγνώριση προσφοράς ή αξίας.

Οικογένεια Λέξεων

κριν- (ρίζα του ρήματος κρίνω, σημαίνει «ξεχωρίζω, διακρίνω, κρίνω»)

Η ρίζα κριν- αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες του ελληνικού λεξιλογίου, εκφράζοντας ένα ευρύ φάσμα εννοιών που περιστρέφονται γύρω από τον διαχωρισμό, την επιλογή, την αξιολόγηση και την απόφαση. Από την αρχική σημασία του «χωρίζω» ή «διακρίνω», η ρίζα εξελίχθηκε για να περιλάβει τη «δικαστική κρίση», την «κριτική αξιολόγηση» και τη «νοητική διάκριση». Η προσθήκη προθέσεων και καταλήξεων δημιούργησε μια πλούσια οικογένεια λέξεων, καθεμία από τις οποίες αναδεικνύει μια διαφορετική πτυχή της θεμελιώδους έννοιας της κρίσης και της διάκρισης.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία σημαντικά χωρία που αναδεικνύουν τις χρήσεις και τη σημασία του διακριτικού και των συγγενικών του λέξεων:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΔΙΑΚΡΙΤΙΚΟΝ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a Revised Supplement. Clarendon Press, Oxford, 1996.
• Πλάτων — Πολιτεία, επιμέλεια John Burnet, Oxford University Press, 1903.
• Πλούταρχος — Ηθικά, επιμέλεια W. R. Paton, Loeb Classical Library, Harvard University Press, 1927.
• Aland, K., Black, M., Martini, C. M., Metzger, B. M., Wikgren, A. — The Greek New Testament, 4th revised edition, Deutsche Bibelgesellschaft, 1993.
• Αριστοτέλης — Τοπικά, επιμέλεια W. D. Ross, Oxford University Press, 1958.