ΔΙΑΠΟΡΗΣΙΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η διαπόρησις (ἡ) σημαίνει «αμηχανία, δυσκολία, προβληματισμός». Πρόκειται για μια σύνθετη λέξη που περιγράφει την κατάσταση κατά την οποία κάποιος βρίσκεται σε αδιέξοδο, αδυνατώντας να βρει διέξοδο ή λύση σε ένα πρόβλημα ή μια φιλοσοφική ερώτηση. Δεν είναι απλώς μια δυσκολία, αλλά μια δυσκολία που προκύπτει από την έλλειψη «πόρου», δηλαδή μέσου ή τρόπου διαφυγής ή επίλυσης.

Στη φιλοσοφία, και ιδίως στην πλατωνική και αριστοτελική σκέψη, η διαπόρησις είναι μια θεμελιώδης έννοια. Στον Πλάτωνα, συχνά συνδέεται με τη σωκρατική μέθοδο, όπου ο Σωκράτης οδηγεί τους συνομιλητές του σε διαπόρηση, αποκαλύπτοντας τις αντιφάσεις στις πεποιθήσεις τους και την άγνοιά τους. Αυτή η κατάσταση αμηχανίας δεν είναι αρνητική, αλλά αποτελεί το αναγκαίο πρώτο βήμα για την πραγματική γνώση και την αναζήτηση της αλήθειας, καθώς ωθεί τον νου να υπερβεί τις επιφανειακές αντιλήψεις.

Ο Αριστοτέλης, στα «Μεταφυσικά» του, θεωρεί τη διαπόρηση ως απαραίτητο προοίμιο για κάθε φιλοσοφική έρευνα. Πιστεύει ότι για να λύσουμε ένα πρόβλημα, πρέπει πρώτα να το διατυπώσουμε σωστά, να εξετάσουμε όλες τις πιθανές δυσκολίες και αντιφάσεις. Η διαπόρησις, λοιπόν, είναι η συστηματική εξέταση των προβλημάτων και των αντιτιθέμενων απόψεων, η οποία προηγείται της επίλυσης και της εύρεσης της αλήθειας. Είναι η «αρχή της γνώσης», καθώς η επίγνωση του προβλήματος είναι το ήμισυ της λύσης.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Δυσκολία, αμηχανία, προβληματισμός — Η γενική έννοια της δυσκολίας στην εύρεση λύσης ή διόδου σε ένα πρόβλημα ή κατάσταση.
2. Φιλοσοφική αμηχανία — Η κατάσταση πνευματικού αδιεξόδου που προκύπτει από την εξέταση αντιφατικών επιχειρημάτων ή την αναγνώριση της άγνοιας.
3. Σημείο εκκίνησης της έρευνας — Στην αριστοτελική φιλοσοφία, η συστηματική διατύπωση και εξέταση των προβλημάτων ως απαραίτητο προοίμιο για την επίλυση και την απόκτηση γνώσης.
4. Σωκρατική διαπόρηση — Η μέθοδος του Σωκράτη να οδηγεί τους συνομιλητές σε αδιέξοδο, αποκαλύπτοντας τις αντιφάσεις τους, ως βήμα προς την αυτογνωσία.
5. Αμφιβολία, δισταγμός — Η κατάσταση ψυχικής αβεβαιότητας και αναποφασιστικότητας μπροστά σε διαφορετικές επιλογές ή απόψεις.
6. Έλλειψη πόρων ή μέσων — Η κυριολεκτική σημασία της έλλειψης διόδου, μέσου ή τρόπου για την επίτευξη ενός σκοπού.

Οικογένεια Λέξεων

πορ- (ρίζα του πείρω, σημαίνει «περνώ, διαπερνώ»)

Η ρίζα πορ- προέρχεται από το αρχαιοελληνικό ρήμα πείρω, που σημαίνει «διαπερνώ, τρυπώ». Από αυτή τη θεμελιώδη έννοια του περάσματος και της διόδου, αναπτύχθηκε μια πλούσια οικογένεια λέξεων που περιγράφουν τόσο την ευκολία όσο και τη δυσκολία στην πρόσβαση, τα μέσα και τους τρόπους. Η παρουσία ή απουσία «πόρου» (διόδου) καθορίζει την «ευπορία» (καλή δίοδος, ευμάρεια) ή την «απορία» (έλλειψη διόδου, αμηχανία). Η ρίζα αυτή αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της εσωτερικής δυναμικής της ελληνικής γλώσσας να δημιουργεί σύνθετες έννοιες από απλές, αρχέγονες ρίζες.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η διαπόρησις, ως κατάσταση πνευματικής αμηχανίας και αδιεξόδου, αποτελεί κεντρικό θέμα σε πολλά φιλοσοφικά κείμενα, ιδίως στον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΔΙΑΠΟΡΗΣΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Πλάτων — Θεαίτητος.
• Πλάτων — Μένων.
• Αριστοτέλης — Μεταφυσικά.
• Αριστοτέλης — Περί Ψυχής.
• Long, A. A., Sedley, D. N. — The Hellenistic Philosophers. Cambridge University Press, 1987.
• Jaeger, Werner — Paideia: The Ideals of Greek Culture. Oxford University Press, 1939-1944.