ΔΙΗΓΗΜΑ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, το διήγημα είναι «αφήγηση, περιγραφή, διήγηση». Προέρχεται από το ρήμα διηγέομαι, που σημαίνει «οδηγώ διαμέσου, αφηγούμαι λεπτομερώς, εκθέτω πλήρως». Ως εκ τούτου, το διήγημα είναι το αποτέλεσμα αυτής της ενέργειας: μια πλήρης και συστηματική έκθεση γεγονότων ή ιδεών.

Στην κλασική ελληνική γραμματεία, το διήγημα δεν αναφέρεται απαραίτητα σε ένα σύντομο πεζογράφημα όπως το σύγχρονο διήγημα, αλλά στην πράξη της αφήγησης ή στο περιεχόμενο μιας ιστορίας. Στη ρητορική, ιδίως από τον Αριστοτέλη και μετά, η «διήγησις» (η ενέργεια) αποτελούσε ένα από τα κύρια μέρη μιας ομιλίας, όπου ο ρήτορας παρουσίαζε τα γεγονότα που ήταν απαραίτητα για την κατανόηση της υπόθεσης. Το διήγημα, ως το «αφηγηθέν», ήταν το ίδιο το περιεχόμενο αυτής της παρουσίασης.

Η σημασία του διηγήματος επεκτείνεται πέρα από την απλή παράθεση γεγονότων. Περιλαμβάνει την οργάνωση, τη δομή και την ερμηνεία τους, καθιστώντας το ένα εργαλείο για την κατανόηση και τη μετάδοση της γνώσης. Από τις ιστορικές αφηγήσεις του Θουκυδίδη μέχρι τις φιλοσοφικές διηγήσεις του Πλάτωνα, η ικανότητα να «διηγείσαι» ήταν κεντρική στην πνευματική ζωή των αρχαίων Ελλήνων.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Αφήγηση, διήγηση, ιστορία — Η πράξη ή το αποτέλεσμα της εξιστόρησης γεγονότων.
2. Περιγραφή, έκθεση — Μια λεπτομερής παρουσίαση ενός θέματος ή μιας κατάστασης.
3. Απολογισμός, αναφορά — Η παράθεση γεγονότων ή πληροφοριών, συχνά επίσημου χαρακτήρα.
4. Ρητορικό μέρος — Στην αρχαία ρητορική, το τμήμα μιας ομιλίας όπου ο ρήτορας εκθέτει τα γεγονότα της υπόθεσης (κυρίως ως διήγησις).
5. Λογοτεχνικό είδος — Σε μεταγενέστερους χρόνους, σύντομο πεζογραφικό έργο, παρόμοιο με το σύγχρονο διήγημα.
6. Ιστορική καταγραφή — Η καταγραφή ή η εξιστόρηση ιστορικών γεγονότων.

Οικογένεια Λέξεων

ἡγ- / ἀγ- (ρίζα του ρήματος ἄγω, σημαίνει «οδηγώ, άγω»)

Η ρίζα «ἀγ-/ἡγ-» αποτελεί μια από τις θεμελιώδεις ρίζες της αρχαίας ελληνικής γλώσσας, συνδεόμενη πρωτίστως με την έννοια της κίνησης, της καθοδήγησης και της ηγεσίας (από το ρήμα ἄγω, «οδηγώ»). Από αυτή τη βασική σημασία, αναπτύχθηκε η έννοια της πνευματικής καθοδήγησης, της σκέψης (ἡγέομαι = «θεωρώ, νομίζω») και, τελικά, της λεκτικής καθοδήγησης, δηλαδή της αφήγησης και της εξήγησης. Τα σύνθετα με προθέματα όπως δι-, ἐξ-, ἀφ- εμπλουτίζουν τη ρίζα, προσδίδοντας αποχρώσεις πληρότητας, εκδίπλωσης ή απομάκρυνσης στην πράξη της αφήγησης. Κάθε μέλος της οικογένειας διατηρεί έναν πυρήνα «καθοδήγησης» είτε φυσικής είτε λεκτικής.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η σημασία του διηγήματος ως αφήγησης και περιγραφής αναδεικνύεται σε διάφορα κείμενα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΔΙΗΓΗΜΑ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford University Press, 9th ed., 1940.
• Αριστοτέλης — Ρητορική.
• Θουκυδίδης — Ιστορίαι.
• Πλάτων — Πολιτεία.
• Ευαγγέλιον κατά Λουκάν.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature. University of Chicago Press, 3rd ed., 2000.
• Smyth, H. W. — Greek Grammar. Harvard University Press, 1920.