ΔΙΚΑΣΤΗΣ

Ορισμός

Ο δικαστής (ὁ δικαστής) είναι αυτός που δικάζει, που κρίνει, που απονέμει τη δίκη. Στην κλασική Αθήνα, ο όρος αναφερόταν κυρίως στους χιλιάδες πολίτες που κληρώνονταν για να αποτελέσουν τα δικαστήρια (δικαστήρια) και να ψηφίσουν για την ενοχή ή την αθωότητα των κατηγορουμένων, καθώς και για την ποινή. Δεν ήταν επαγγελματίες νομικοί με τη σύγχρονη έννοια, αλλά απλοί πολίτες που εκτελούσαν ένα από τα πιο σημαντικά καθήκοντα της δημοκρατίας.

Ο ρόλος του δικαστή ήταν να ακούει τις αγορεύσεις των διαδίκων (ή των συνηγόρων τους), να εξετάζει τα στοιχεία και να αποφασίζει με βάση τους νόμους και την προσωπική του κρίση. Η αμεροληψία και η ακεραιότητα ήταν ιδανικά που επιδιώκονταν, αν και η πολιτική και κοινωνική πίεση μπορούσε να επηρεάσει τις αποφάσεις. Η διαδικασία της δίκης ήταν δημόσια και αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος της πολιτικής ζωής της πόλης.

Πέρα από τον κυριολεκτικό ρόλο στα δικαστήρια, ο «δικαστής» μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και με ευρύτερη έννοια για οποιονδήποτε κρίνει, αποφασίζει ή αξιολογεί κάτι, όπως ένας διαιτητής σε αγώνες ή ένας κριτής σε λογοτεχνικούς διαγωνισμούς. Η λέξη υπογραμμίζει την πράξη της κρίσης και της απονομής του δικαίου, είτε σε επίσημο πλαίσιο είτε σε πιο γενικό.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Μέλος δικαστηρίου, κληρωτός δικαστής — Στην Αθηναϊκή Δημοκρατία, πολίτης που κληρωνόταν για να συμμετάσχει σε δικαστήριο και να ψηφίσει για την έκβαση μιας υπόθεσης.
2. Πρόεδρος δικαστηρίου, δικαστής — Αυτός που προεδρεύει σε μια δίκη και καθοδηγεί τη διαδικασία, αν και ο ρόλος αυτός ήταν συχνά πιο περιορισμένος στην Αθήνα.
3. Διαιτητής, κριτής — Αυτός που αποφασίζει σε μια διαφορά ή έναν αγώνα, εκτός του επίσημου δικαστικού πλαισίου.
4. Αποφασίζων, κρίνων — Με γενικότερη έννοια, οποιοσδήποτε έχει την εξουσία ή την αρμοδιότητα να κρίνει και να αποφασίζει για κάτι.
5. Ελεγκτής, λογοκριτής — Μεταφορικά, αυτός που αξιολογεί και κρίνει την ποιότητα ή την ορθότητα πράξεων, έργων ή λόγων.
6. Εκδικητής, τιμωρός — Σπανιότερα, αυτός που απονέμει την τιμωρία ή την εκδίκηση, ως εφαρμογή της δίκης.

Οικογένεια Λέξεων

δικ- (ρίζα του ουσιαστικού δίκη)

Η ρίζα δικ- αποτελεί τον πυρήνα μιας εκτεταμένης οικογένειας λέξεων στην αρχαία ελληνική, όλες περιστρεφόμενες γύρω από τις έννοιες της τάξης, του κανόνα, του δικαίου, της κρίσης και της τιμωρίας. Προερχόμενη από το ουσιαστικό δίκη, το οποίο αρχικά σήμαινε «έθιμο, συνήθεια, τρόπος», εξελίχθηκε για να δηλώσει τη «δικαιοσύνη» και τη «δίκη» ως νομική διαδικασία. Η ρίζα αυτή είναι αρχαιοελληνική και δεν υπάρχουν ενδείξεις για εξωελληνική προέλευσή της, αναπτύσσοντας ένα πλούσιο σημασιολογικό πεδίο εντός της ίδιας της γλώσσας. Κάθε μέλος της οικογένειας φωτίζει μια διαφορετική πτυχή αυτής της θεμελιώδους έννοιας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Ο δικαστής, ως κεντρική μορφή της αρχαίας ελληνικής κοινωνίας, αναφέρεται συχνά σε κείμενα, ιδιαίτερα σε ρητορικούς λόγους και φιλοσοφικά έργα.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΔΙΚΑΣΤΗΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Πλάτων — Ἀπολογία Σωκράτους.
• Αριστοτέλης — Ἠθικὰ Νικομάχεια.
• Δημοσθένης — Λόγοι.
• Thucydides — Ἱστορίαι.
• Hansen, M. H. — The Athenian Democracy in the Age of Demosthenes. Blackwell Publishing, 1999.
• Todd, S. C. — The Shape of Athenian Law. Oxford University Press, 1993.