ΔΗΜΑΡΧΙΑ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η ἀρχική σημασία της δημαρχίας είναι «η αρχηγία του δήμου, η αρχή του δήμου». Στην κλασική ελληνική γραμματεία, η λέξη δεν αναφέρεται συχνά με την έννοια ενός συγκεκριμένου αξιώματος, καθώς η αθηναϊκή δημοκρατία είχε διαφορετική δομή εξουσίας. Ωστόσο, η σύνθεσή της από το «δῆμος» (λαός) και την «ἀρχή» (εξουσία, αρχή) την καθιστά εννοιολογικά σαφή: την εξουσία που ασκείται εκ μέρους ή επί του λαού.

Η λέξη απέκτησε ιδιαίτερη βαρύτητα κατά την ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο, όταν χρησιμοποιήθηκε ευρέως για να αποδώσει το ρωμαϊκό αξίωμα του tribunus plebis, δηλαδή του «δημάρχου των πληβείων». Αυτό το αξίωμα ήταν κρίσιμο για την προστασία των δικαιωμάτων των πληβείων έναντι των πατρικίων, με σημαντικές εξουσίες όπως το δικαίωμα αρνησικυρίας (intercessio) και την ιερότητα του προσώπου (sacrosanctitas). Συγγραφείς όπως ο Πλούταρχος χρησιμοποιούν συστηματικά τη «δημαρχία» για να περιγράψουν αυτό το ρωμαϊκό θεσμό.

Στη βυζαντινή εποχή, η χρήση της λέξης εξελίχθηκε για να περιγράψει το αξίωμα του επικεφαλής της τοπικής διοίκησης σε πόλεις, ενώ στη νεότερη ελληνική γλώσσα, η «δημαρχία» αναφέρεται αποκλειστικά στο αξίωμα του δημάρχου, του εκλεγμένου επικεφαλής ενός δήμου, και κατ’ επέκταση στο κτίριο ή την περίοδο άσκησης αυτού του αξιώματος. Η λέξη διατηρεί έτσι την αρχική της σύνθεση, αλλά με μια εξειδικευμένη και θεσμοθετημένη σημασία στην τοπική αυτοδιοίκηση.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Αρχηγία του δήμου, εξουσία επί του λαού — Η γενική έννοια της εξουσίας που ασκείται από ή για τον λαό, όπως υποδηλώνει η σύνθεση των λέξεων δῆμος και ἀρχή.
2. Το αξίωμα του Ρωμαίου δημάρχου των πληβείων (tribunus plebis) — Η κυρίαρχη σημασία στην ελληνιστική και ρωμαϊκή γραμματεία, όπου η λέξη χρησιμοποιείται για να αποδώσει το ισχυρό ρωμαϊκό αξίωμα.
3. Η θητεία ή η περίοδος άσκησης του αξιώματος του δημάρχου — Στη νεότερη χρήση, αναφέρεται στη χρονική διάρκεια κατά την οποία κάποιος υπηρετεί ως δήμαρχος.
4. Το κτίριο του δημαρχείου — Μετωνυμική χρήση στη νεότερη ελληνική, όπου η «δημαρχία» μπορεί να αναφέρεται και στο κτίριο όπου στεγάζονται οι υπηρεσίες του δήμου.
5. Η διοίκηση ενός δήμου — Η συλλογική λειτουργία και το σύνολο των υπηρεσιών που αποτελούν τη διοίκηση μιας τοπικής αυτοδιοικητικής μονάδας.
6. Το αξίωμα του δημάρχου (σύγχρονη έννοια) — Στη σύγχρονη ελληνική, το εκλεγμένο αξίωμα του επικεφαλής της τοπικής αυτοδιοίκησης σε έναν δήμο.

Οικογένεια Λέξεων

δῆμος- (λαός) και ἀρχ- (εξουσία)

Η λέξη «δημαρχία» αποτελεί ένα σύνθετο παράγωγο από δύο θεμελιώδεις ελληνικές ρίζες: «δῆμος», που αναφέρεται στον λαό, την κοινότητα των πολιτών ή μια συγκεκριμένη περιοχή, και «ἀρχή», που σημαίνει τόσο την αρχή (ως ξεκίνημα) όσο και την εξουσία, την ηγεσία ή το αξίωμα. Η συνένωση αυτών των ριζών δημιουργεί μια οικογένεια λέξεων που περιστρέφονται γύρω από την έννοια της λαϊκής εξουσίας, της διοίκησης ή της αρχής που πηγάζει από τον λαό ή τον αφορά. Κάθε μέλος αυτής της οικογένειας φωτίζει μια διαφορετική πτυχή της σχέσης μεταξύ λαού και εξουσίας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η χρήση της «δημαρχίας» από τον Πλούταρχο είναι χαρακτηριστική για την απόδοση του ρωμαϊκού αξιώματος:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΔΗΜΑΡΧΙΑ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement (Oxford: Clarendon Press, 1996).
• Πλούταρχος — Βίοι Παράλληλοι (Λογοτεχνική μετάφραση, εκδ. Πάπυρος).
• Θουκυδίδης — Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου (εκδ. Κάκτος).
• Αριστοτέλης — Πολιτικά (εκδ. Ζήτρος).
• Pauly, A., Wissowa, G., Kroll, W. — Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft (Stuttgart: J.B. Metzler, 1893-1978).