ΔΙΟΡΘΩΣΙΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η διόρθωσις είναι «ευθυγράμμιση, ίσιωμα, διόρθωση, επανόρθωση, αναμόρφωση». Η λέξη προέρχεται από το ρήμα διορθόω, που σημαίνει «ευθυγραμμίζω εντελώς, διορθώνω, επανορθώνω». Η χρήση της εκτείνεται από την κυριολεκτική έννοια της φυσικής ευθυγράμμισης έως τις πιο αφηρημένες έννοιες της ηθικής, νομικής και πνευματικής βελτίωσης.

Στην κλασική αρχαιότητα, η διόρθωσις ήταν ένας σημαντικός όρος στην φιλολογία, αναφερόμενη στην κριτική επιμέλεια και αποκατάσταση κειμένων, καθώς και στην πολιτική και νομική σφαίρα, όπου σήμαινε την αναθεώρηση και βελτίωση νόμων ή θεσμών. Η έννοια της «διόρθωσης» υποδηλώνει πάντα την επαναφορά σε ένα ιδανικό ή ορθό πρότυπο, είτε αυτό αφορά τη γραμματική ακρίβεια, είτε την ηθική συμπεριφορά, είτε την πολιτική τάξη.

Στη χριστιανική γραμματεία, και ειδικότερα στην πατερική θεολογία, η διόρθωσις αποκτά βαθύ πνευματικό νόημα. Αναφέρεται στην πνευματική βελτίωση, την μετάνοια, την διόρθωση των ηθών και την αποκατάσταση της ορθής πίστης. Ο Ωριγένης, για παράδειγμα, χρησιμοποιεί τον όρο τόσο για την κριτική διόρθωση των βιβλικών κειμένων όσο και για την ηθική διόρθωση της ψυχής, καθιστώντας τον κεντρικό για την κατανόηση της πνευματικής προόδου και της ορθοπραξίας.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Ευθυγράμμιση, ίσιωμα — Η αρχική, κυριολεκτική σημασία, αναφερόμενη στην πράξη του να κάνεις κάτι ίσιο ή ευθύ, π.χ. ένα κτίριο ή ένα μονοπάτι.
2. Κριτική επιμέλεια κειμένων, γραμματική διόρθωση — Στη φιλολογία, η διόρθωση σφαλμάτων σε χειρόγραφα ή έντυπα κείμενα, με στόχο την αποκατάσταση της αρχικής ή ορθής μορφής τους. (Πλάτων, «Πολιτεία»).
3. Νομική ή πολιτική μεταρρύθμιση, αναμόρφωση — Η βελτίωση ή αναθεώρηση νόμων, θεσμών ή της πολιτικής κατάστασης μιας πόλης. (Αριστοτέλης, «Πολιτικά»).
4. Ηθική βελτίωση, επανόρθωση — Η διόρθωση των ηθών, η βελτίωση του χαρακτήρα και της συμπεριφοράς ενός ατόμου ή μιας κοινωνίας.
5. Θεολογική διόρθωση, μετάνοια, αποκατάσταση — Στη χριστιανική θεολογία, η πνευματική διαδικασία της διόρθωσης των αμαρτιών, της επιστροφής στην ορθή πίστη και της αποκατάστασης της σχέσης με τον Θεό. (Ωριγένης, «Κατά Κέλσου»).
6. Διορθωτική ενέργεια, επανόρθωση λάθους — Γενικότερη έννοια της ενέργειας που αποσκοπεί στην άρση ενός σφάλματος ή στην αποκατάσταση μιας βλάβης.

Οικογένεια Λέξεων

ὀρθ- (ρίζα του ὀρθός, σημαίνει «ίσιος, σωστός»)

Η ρίζα ὀρθ- αποτελεί έναν πυρήνα σημασιών στην αρχαία ελληνική, που περιστρέφονται γύρω από την ευθύτητα, την ορθότητα και την ακρίβεια, τόσο σε φυσικό όσο και σε μεταφορικό επίπεδο. Από αυτή τη ρίζα αναπτύχθηκαν λέξεις που περιγράφουν την ευθεία γραμμή, την σωστή κρίση, την ορθή πίστη και την ενέργεια της διόρθωσης. Η προσθήκη προθέσεων, όπως η «διά-», εμπλουτίζει τη σημασία, υποδηλώνοντας μια ενέργεια που είναι πλήρης ή διεξοδική. Κάθε μέλος της οικογένειας αυτής συμβάλλει στην κατανόηση της πολυπλοκότητας της έννοιας της ορθότητας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Δύο χαρακτηριστικά χωρία από τον Ωριγένη, που αναδεικνύουν την διπλή χρήση της διόρθωσης:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΔΙΟΡΘΩΣΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a Revised Supplement, Clarendon Press, Oxford, 1996.
• Πλάτων — Πολιτεία, Νόμοι.
• Αριστοτέλης — Πολιτικά.
• Ωριγένης — Υπόμνημα εις το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιον, Κατά Κέλσου.
• Δημοσθένης — Περί Στεφάνου.
• Ευσέβιος Καισαρείας — Εκκλησιαστική Ιστορία.
• Πατρολογία Graeca (PG) — Εκδόσεις Migne.