ΔΟΓΜΑΤΙΚΟΣ

Ορισμός

Ο δογματικός (δογματικός, -ή, -όν) είναι επίθετο που χαρακτηρίζει αυτόν που σχετίζεται με το δόγμα ή που ακολουθεί δόγματα. Στην κλασική ελληνική, η έννοια του «δόγματος» (από το δοκέω, «νομίζω, φαίνομαι») αναφερόταν αρχικά σε μια γνώμη, μια απόφαση ή ένα διάταγμα, είτε προσωπικό είτε δημόσιο. Έτσι, ο δογματικός θα μπορούσε να σημαίνει απλώς «αυτός που εκφράζει γνώμη» ή «αυτός που σχετίζεται με αποφάσεις».

Με την πάροδο του χρόνου, ιδίως στη φιλοσοφία και αργότερα στη θεολογία, το «δόγμα» απέκτησε την έννοια της επίσημης, καθιερωμένης διδασκαλίας ή αρχής που πρέπει να γίνει αποδεκτή ως αλήθεια. Κατά συνέπεια, ο δογματικός άρχισε να περιγράφει κάποιον που προσκολλάται αυστηρά σε αυτές τις αρχές, συχνά χωρίς κριτική σκέψη ή ανοχή σε διαφορετικές απόψεις. Αυτή η σημασία είναι ιδιαίτερα εμφανής στην ελληνιστική φιλοσοφία, όπου οι Στωικοί και οι Επικούρειοι θεωρούνταν «δογματικοί» σε αντιδιαστολή με τους Σκεπτικούς.

Στη χριστιανική γραμματεία, ο όρος «δόγμα» χρησιμοποιείται για να δηλώσει τις θεμελιώδεις αλήθειες της πίστης, όπως αυτές διατυπώθηκαν από τις Οικουμενικές Συνόδους. Επομένως, ο «δογματικός» αναφέρεται σε ό,τι αφορά αυτές τις θεολογικές αρχές ή σε αυτόν που τις διδάσκει ή τις υπερασπίζεται. Η σύγχρονη χρήση του όρου συχνά φέρει αρνητική χροιά, υποδηλώνοντας αδιαλλαξία και έλλειψη διαλόγου, αν και στην αρχική του χρήση δεν είχε απαραίτητα αυτή την αρνητική έννοια.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Αυτός που σχετίζεται με γνώμη ή απόφαση — Η αρχική, ευρεία σημασία, αναφερόμενη σε ό,τι αφορά μια προσωπική άποψη ή ένα δημόσιο διάταγμα.
2. Αυτός που ακολουθεί ή υποστηρίζει ένα δόγμα — Ιδίως στη φιλοσοφία, για όσους αποδέχονται συγκεκριμένες αρχές ως αδιαμφισβήτητες.
3. Αδιάλλακτος, απόλυτος στις πεποιθήσεις του — Η πιο κοινή σύγχρονη αρνητική χροιά, που υποδηλώνει έλλειψη ευελιξίας και κριτικής σκέψης.
4. Αυτός που αφορά τη θεολογική διδασκαλία — Στη χριστιανική γραμματεία, για ό,τι σχετίζεται με τα δόγματα της πίστης.
5. Διδακτικός, θεωρητικός — Σε ορισμένα πλαίσια, μπορεί να αναφέρεται σε κάτι που έχει χαρακτήρα διδασκαλίας ή θεωρίας, χωρίς πρακτική εφαρμογή.
6. Αυτός που επιβάλλει δόγματα — Με την έννοια του αυταρχικού ή του εξουσιαστικού, όταν κάποιος επιβάλλει τις απόψεις του ως δόγματα.

Οικογένεια Λέξεων

δοκ- (ρίζα του ρήματος δοκέω, σημαίνει «νομίζω, φαίνομαι, αποφασίζω»)

Η ρίζα δοκ- είναι θεμελιώδης στην αρχαία ελληνική, εκφράζοντας την ιδέα της εμφάνισης, της γνώμης και της κρίσης. Από αυτή τη ρίζα αναπτύχθηκε μια πλούσια οικογένεια λέξεων που καλύπτουν το φάσμα από την υποκειμενική αντίληψη («μου φαίνεται») έως την αντικειμενική καθιέρωση («αποφασίζεται») και την επίσημη διδασκαλία («δόγμα»). Η εξέλιξη αυτή αντικατοπτρίζει τη διαρκή προσπάθεια της ελληνικής σκέψης να διακρίνει μεταξύ φαινομένου και ουσίας, γνώμης και αλήθειας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η έννοια του δογματικού, αν και συχνά υπονοείται, σπάνια εμφανίζεται σε άμεσες ρητές αναφορές με την αρνητική της χροιά στην κλασική αρχαιότητα. Ωστόσο, η αντίθεση προς τον «δογματισμό» είναι εμφανής σε φιλοσοφικά κείμενα.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΔΟΓΜΑΤΙΚΟΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature. 3rd ed. Chicago: University of Chicago Press, 2000.
• Πλάτων — Θεαίτητος.
• Δημοσθένης — Περὶ Στεφάνου.
• Σέξτος ο Εμπειρικός — Πυρρώνειοι Ὑποτυπώσεις.
• Παπαδόπουλος, Στ. — Ελληνική Πατρολογία. Αθήνα: Εκδόσεις Γρηγόρη, 2000.
• Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής — Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη). Θεσσαλονίκη: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, 1998.