ΔΥΝΑΜΙΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η δύναμις (θηλυκό ουσιαστικό) σημαίνει αρχικά «δύναμη, ισχύς, ικανότητα», αναφερόμενη τόσο σε σωματική αντοχή όσο και σε πνευματική ικανότητα. Η χρήση της είναι ευρεία, καλύπτοντας την ικανότητα ενός ατόμου να πράξει κάτι, την ισχύ ενός πράγματος να επιδράσει, ή ακόμα και την αποτελεσματικότητα ενός φαρμάκου.

Στη φιλοσοφία, η δύναμις αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Από τους Προσωκρατικούς, που μιλούσαν για τις «δυνάμεις» της φύσης, μέχρι τον Πλάτωνα, ο οποίος αναφέρεται στη δύναμη της ψυχής και των Ιδεών, η έννοια εξελίσσεται. Ο Αριστοτέλης, ωστόσο, είναι αυτός που την καθιερώνει ως τεχνικό όρο στη μεταφυσική του, διακρίνοντας την «δύναμιν» (potentiality, δυνατότητα) από την «ἐνέργειαν» (actuality, πραγμάτωση). Η δύναμις είναι η ικανότητα να γίνει κάτι, ενώ η ἐνέργεια είναι η εκπλήρωση αυτής της ικανότητας.

Πέρα από τη φιλοσοφία, η δύναμις χρησιμοποιείται εκτενώς για την πολιτική και στρατιωτική εξουσία («δύναμις τῆς πόλεως», «στρατιωτικὴ δύναμις»), καθώς και για τη θεία ισχύ. Στην Καινή Διαθήκη, η «δύναμις τοῦ Θεοῦ» ή «δύναμις τοῦ Πνεύματος» αναφέρεται συχνά σε θαυματουργικές ενέργειες και υπερφυσικές ικανότητες, σηματοδοτώντας μια νέα, θεολογική διάσταση της έννοιας. Η λέξη περιγράφει την εγγενή ικανότητα για δράση και μετασχηματισμό, είτε αυτή είναι φυσική, ηθική, πολιτική ή πνευματική.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Φυσική ή σωματική ισχύς — Η ικανότητα για σωματική αντοχή, δύναμη, ή αποτελεσματικότητα. Π.χ. «ἡ δύναμις τοῦ σώματος».
2. Πνευματική ή διανοητική ικανότητα — Η ικανότητα της ψυχής, του νου, ή της διάνοιας να αντιλαμβάνεται, να σκέφτεται, να πράττει. Π.χ. «δύναμις τῆς ψυχῆς» (Πλάτων, Πολιτεία).
3. Εξουσία, κυριαρχία, επιρροή — Πολιτική, στρατιωτική ή κοινωνική ισχύς. Π.χ. «ἡ δύναμις τῆς πόλεως» (Θουκυδίδης, Ιστορίαι).
4. Δυνατότητα, εν δυνάμει ύπαρξη — Η ικανότητα να γίνει κάτι, η μη πραγματοποιημένη δυνατότητα (Αριστοτέλης, Μετά τα Φυσικά).
5. Θεία ή υπερφυσική δύναμη, θαύμα — Η ισχύς του Θεού ή του Αγίου Πνεύματος, συχνά εκδηλούμενη μέσω θαυμάτων. Π.χ. «δύναμις ἐξ ὕψους» (Λουκ. 24:49).
6. Στρατιωτική δύναμη, στρατός — Το σύνολο των στρατιωτικών δυνάμεων μιας πόλης ή ενός κράτους. Π.χ. «μεγάλη δύναμις» (Ξενοφών, Κύρου Ανάβασις).
7. Ιδιότητα, ποιότητα, αποτελεσματικότητα — Η εγγενής ιδιότητα ή η δραστικότητα ενός πράγματος, π.χ. ενός φαρμάκου. Π.χ. «δύναμις φαρμάκου» (Γαληνός).

Οικογένεια Λέξεων

δυ- / δυνα- (ρίζα του ρήματος δύναμαι)

Η ρίζα δυ- / δυνα- αποτελεί τον πυρήνα μιας εκτεταμένης οικογένειας λέξεων που περιστρέφονται γύρω από τις έννοιες της ικανότητας, της δυνατότητας, της ισχύος και της εξουσίας. Προερχόμενη από το αρχαιότερο στρώμα της ελληνικής γλώσσας, αυτή η ρίζα εκφράζει την εγγενή δύναμη για δράση ή ύπαρξη. Κάθε μέλος της οικογένειας αναπτύσσει μια συγκεκριμένη πτυχή αυτής της θεμελιώδους ιδέας, από την απλή ικανότητα μέχρι την επιβολή της εξουσίας και την έκφραση της δυνατότητας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία αναδεικνύουν την ποικιλία των χρήσεων της δύναμης στην αρχαία γραμματεία:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΔΥΝΑΜΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a Revised Supplement, Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Αριστοτέλης — Μετά τα Φυσικά, επιμ. W. D. Ross, Oxford University Press, 1924.
• Πλάτων — Πολιτεία, επιμ. John Burnet, Oxford University Press, 1903.
• Πλάτων — Σοφιστής, επιμ. John Burnet, Oxford University Press, 1903.
• Θουκυδίδης — Ιστορίαι, επιμ. H. Stuart Jones, Oxford University Press, 1900.
• Ευαγγέλιο κατά Λουκάν — Novum Testamentum Graece (NA28), Deutsche Bibelgesellschaft, 2012.
• Σουΐδας — Λεξικό Σουΐδα, επιμ. Ada Adler, Leipzig: B. G. Teubner, 1928-1938.