ΕΓΚΡΑΤΕΙΑ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η ἀγάπη είναι αρχικά «αδελφική αγάπη, στοργή» — ουσιαστικό σπάνιο στην κλασική ελληνική. Η λέξη ἐγκράτεια είναι η «κυριαρχία επί του εαυτού, αυτοέλεγχος, εγκράτεια, σωφροσύνη». Η λέξη προέρχεται από το επίθετο ἐγκρατής, που σημαίνει «αυτός που έχει εξουσία επί του εαυτού του» ή «αυτός που κατέχει κάτι». Στην κλασική ελληνική σκέψη, η ἐγκράτεια αποτελεί κεντρική έννοια, ιδιαίτερα στην ηθική φιλοσοφία του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, όπου συνδέεται στενά με τη σωφροσύνη και την αρετή. Δεν είναι απλώς η αποχή από κάτι, αλλά η ενεργός κυριαρχία του λογικού μέρους της ψυχής επί των επιθυμιών.

Η έννοια της ἐγκράτειας επεκτείνεται και σε άλλους τομείς, όπως η πολιτική, όπου μπορεί να αναφέρεται στην κυριαρχία μιας πόλης ή ενός ηγεμόνα. Ωστόσο, η κυρίαρχη χρήση της παραμένει στον ηθικό τομέα, περιγράφοντας την εσωτερική δύναμη που επιτρέπει στον άνθρωπο να ζει σύμφωνα με τη λογική και την αρετή, αποφεύγοντας τις υπερβολές και τις παρορμήσεις.

Στην Κοινή Ελληνική και ειδικότερα στην Καινή Διαθήκη, η ἐγκράτεια αποκτά ιδιαίτερη σημασία ως χριστιανική αρετή. Ο Απόστολος Παύλος την κατατάσσει μεταξύ των καρπών του Πνεύματος (Γαλ. 5:23), υπογραμμίζοντας την πνευματική διάσταση του αυτοελέγχου και της πειθαρχίας. Εδώ, η ἐγκράτεια δεν είναι μόνο μια φιλοσοφική ιδιότητα, αλλά μια θεϊκή χάρη που επιτρέπει στον πιστό να αντισταθεί στους πειρασμούς και να ζήσει μια ενάρετη ζωή.

Είναι σημαντικό να διακρίνουμε την ἐγκράτεια από την ἀκρασία, την έλλειψη αυτοελέγχου, η οποία αποτελεί το αντίθετό της. Η ἐγκράτεια προϋποθέτει συνειδητή προσπάθεια και βούληση για την επίτευξη της αρμονίας μεταξύ λογικής και επιθυμιών, καθιστώντας την μια δυναμική και ενεργητική αρετή.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Αυτοέλεγχος, κυριαρχία επί των παθών — Η ικανότητα να ελέγχει κανείς τις επιθυμίες και τις ορέξεις του.
2. Σωφροσύνη, μετριοπάθεια — Η αρετή της λογικής αυτοσυγκράτησης και της αποφυγής των υπερβολών.
3. Εγκράτεια σε συγκεκριμένους τομείς — Όπως η εγκράτεια στο φαγητό, το ποτό, τις σεξουαλικές επιθυμίες.
4. Κυριαρχία, εξουσία (γενικότερα) — Σπανιότερα, η ικανότητα να έχει κανείς τον έλεγχο μιας κατάστασης ή ενός πράγματος.
5. Αντοχή, καρτερία — Η ικανότητα να υπομένει κανείς δυσκολίες ή πειρασμούς.
6. Πνευματική πειθαρχία — Στη χριστιανική ηθική, η αυτοσυγκράτηση ως καρπός του Πνεύματος.

Οικογένεια Λέξεων

ΚΡΑΤ- (ρίζα του κράτος, σημαίνει «δύναμη, εξουσία»)

Η ρίζα ΚΡΑΤ- είναι μια από τις πιο παραγωγικές ρίζες της αρχαίας ελληνικής γλώσσας, εκφράζοντας την έννοια της δύναμης, της εξουσίας και της κυριαρχίας. Από αυτήν προέρχονται λέξεις που περιγράφουν τόσο την φυσική ισχύ όσο και την πολιτική ή ηθική εξουσία. Η ρίζα αυτή, αρχαιοελληνικής καταγωγής, έχει δώσει πλήθος παραγώγων μέσω προθημάτων (όπως ἐν-, κατα-, ἀ-), επιθημάτων (-ος, -έω, -ής) και σύνθετων σχηματισμών, αναδεικνύοντας την κεντρική σημασία της δύναμης σε διάφορες εκφάνσεις της ανθρώπινης εμπειρίας. Κάθε μέλος της οικογένειας αυτής φωτίζει μια διαφορετική πτυχή της κυριαρχίας, είτε εξωτερικής είτε εσωτερικής.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η σημασία της ἐγκράτειας αναδεικνύεται μέσα από κείμενα τόσο της κλασικής φιλοσοφίας όσο και της Καινής Διαθήκης.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΕΓΚΡΑΤΕΙΑ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a revised supplement. Clarendon Press, Oxford, 1996.
• Πλάτων — Πολιτεία, Νόμοι.
• Αριστοτέλης — Ηθικά Νικομάχεια, Πολιτικά.
• Ξενοφών — Απομνημονεύματα.
• Απόστολος Παύλος — Προς Γαλάτας, Προς Κορινθίους Α'.
• Kittel, G., Friedrich, G. (eds.) — Theological Dictionary of the New Testament. Eerdmans, Grand Rapids, 1964-1976.
• Long, A. A., Sedley, D. N. — The Hellenistic Philosophers. Cambridge University Press, Cambridge, 1987.
• Jaeger, Werner — Paideia: The Ideals of Greek Culture. Oxford University Press, New York, 1939-1944.