ΕΓΚΩΜΙΟΝ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, το «ἐγκώμιον» είναι ουσιαστικό που προέρχεται από το «ἐν» (μέσα, σε) και «κῶμος» (πομπή, πανηγύρι, συμπόσιο). Η αρχική του σημασία αναφέρεται σε ένα τραγούδι ή ποίημα που ψαλλόταν κατά τη διάρκεια ενός κώμου, δηλαδή μιας εορταστικής πομπής ή συμποσίου, συνήθως προς τιμήν ενός νικητή σε αγώνες ή ενός επιφανούς προσώπου. Αυτή η σύνδεση με τη ζωντανή, δημόσια έκφραση χαράς και τιμής είναι θεμελιώδης για την κατανόηση της εξέλιξής του.

Με την πάροδο του χρόνου, και ιδιαίτερα στην κλασική Αθήνα με την ανάπτυξη της ρητορικής, το ἐγκώμιον απέκτησε μια πιο επίσημη και δομημένη μορφή. Έπαψε να είναι απλώς ένα αυθόρμητο άσμα και μετατράπηκε σε έναν λογοτεχνικό και ρητορικό τύπο, έναν πανηγυρικό λόγο γραμμένο ή εκφωνημένο για να επαινέσει τις αρετές, τα επιτεύγματα και την καταγωγή ενός ατόμου, μιας πόλης ή ακόμα και ενός αφηρημένου εννοιών. Οι Σοφιστές, όπως ο Γοργίας με το «Ελένης Εγκώμιον», συνέβαλαν καθοριστικά στη διαμόρφωση αυτής της νέας λειτουργίας.

Η σημασία του ἐγκωμίου επεκτάθηκε για να περιλάβει κάθε μορφή επίσημου επαίνου ή κολακείας. Στην ελληνιστική και ρωμαϊκή εποχή, η σύνταξη εγκωμίων για ηγεμόνες και αυτοκράτορες έγινε κοινή πρακτική, συχνά με πολιτικά κίνητρα. Παρόλο που η αρχική του σύνδεση με τη χαρά και τον εορτασμό παρέμεινε, η έμφαση μετατοπίστηκε στην τέχνη της πειθούς και της μεγαλοποίησης, καθιστώντας το ένα σημαντικό είδος της αρχαίας γραμματείας και ρητορικής.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Εορταστικό τραγούδι ή ποίημα — Η αρχική σημασία, ένα άσμα που ψαλλόταν σε κώμο, δηλαδή σε μια εορταστική πομπή ή συμπόσιο, συχνά προς τιμήν νικητών αγώνων ή σημαντικών προσώπων.
2. Επίσημος λόγος επαίνου, πανηγυρικός — Η κυρίαρχη σημασία στην κλασική ρητορική, ένα δομημένο κείμενο ή ομιλία που εξυμνεί τις αρετές και τα επιτεύγματα κάποιου.
3. Λογοτεχνικό είδος — Ένα αναγνωρισμένο είδος της αρχαίας γραμματείας, με συγκεκριμένους κανόνες και δομή, όπως τα εγκώμια των Σοφιστών.
4. Κολακεία, υπερβολικός έπαινος — Σε ορισμένες περιπτώσεις, η λέξη μπορούσε να αποκτήσει αρνητική χροιά, υποδηλώνοντας έπαινο που ήταν υπερβολικός ή ανειλικρινής.
5. Επαινετική αναφορά — Γενικότερα, οποιαδήποτε αναφορά ή μνεία που έχει ως σκοπό τον έπαινο ή την τιμή.
6. Έπαινος για πόλη ή αφηρημένη έννοια — Όχι μόνο για πρόσωπα, αλλά και για πόλεις (π.χ. «Εγκώμιον Αθηνών») ή για ιδέες (π.χ. «Εγκώμιον της Φιλοσοφίας»).

Οικογένεια Λέξεων

κῶμος (ρίζα του κωμάζω, σημαίνει «πομπή, πανηγύρι»)

Η ρίζα «κῶμος» αποτελεί τον πυρήνα μιας οικογένειας λέξεων που αρχικά συνδέονταν με εορταστικές πομπές, συμπόσια και τραγούδια. Από αυτή την έννοια της δημόσιας, χαρούμενης εκδήλωσης, αναπτύχθηκε η ιδέα του επαίνου, καθώς οι κώμοι συχνά τιμούσαν νικητές ή σημαντικά πρόσωπα. Η ίδια η ρίζα είναι αρχαιοελληνική και ανήκει στο αρχαιότερο στρώμα της γλώσσας. Κάθε μέλος αυτής της οικογένειας διατηρεί μια πτυχή της αρχικής σημασίας, είτε ως πράξη εορτασμού, είτε ως μορφή επαίνου, είτε ως λογοτεχνικό είδος που προέκυψε από αυτές τις πρακτικές.

Στα Αρχαία Κείμενα

Το ἐγκώμιον, ως λογοτεχνικό είδος και ρητορικό εργαλείο, έχει απασχολήσει πολλούς αρχαίους συγγραφείς, τόσο ως αντικείμενο σύνθεσης όσο και ως αντικείμενο θεωρητικής ανάλυσης.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΕΓΚΩΜΙΟΝ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a revised supplement. Clarendon Press, Oxford, 1996.
• Αριστοτέλης — Ρητορική. Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα, 1993.
• Ισοκράτης — Ελένης Εγκώμιον. Εκδόσεις Ζήτρος, Θεσσαλονίκη, 2005.
• Πλάτων — Συμπόσιον. Εκδόσεις Πόλις, Αθήνα, 2002.
• Pfeiffer, R. — History of Classical Scholarship: From the Beginnings to the End of the Hellenistic Age. Clarendon Press, Oxford, 1968.
• Kennedy, G. A. — The Art of Persuasion in Greece. Princeton University Press, Princeton, 1963.
• Russell, D. A. — Greek Declamation. Cambridge University Press, Cambridge, 1983.