ΕΙΜΑΡΜΕΝΗ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η εἱμαρμένη είναι «το πεπρωμένο, η μοίρα, αυτό που έχει απονεμηθεί». Προέρχεται από το ρήμα μείρομαι, που σημαίνει «λαμβάνω μερίδιο» ή «μοιράζομαι». Η έννοια αυτή, βαθιά ριζωμένη στην ελληνική σκέψη, εξελίχθηκε από την αρχαϊκή αντίληψη της Μοῖρας ως θεότητας που καθορίζει το μερίδιο του καθενός, σε μια πιο αφηρημένη και κοσμική αρχή.

Στην κλασική εποχή, η εἱμαρμένη δεν ήταν πάντα απόλυτα ντετερμινιστική. Υπήρχε συχνά χώρος για την ανθρώπινη επιλογή και την τύχη. Ωστόσο, η σημασία της ως αναπόφευκτης δύναμης που καθορίζει τα γεγονότα ήταν πάντα παρούσα, ιδίως σε τραγωδίες όπου οι ήρωες παλεύουν μάταια ενάντια στο πεπρωμένο τους.

Η πλήρης φιλοσοφική της ανάπτυξη έλαβε χώρα στον Στωικισμό, όπου η εἱμαρμένη ταυτίστηκε με την πρόνοια (providentia) και τον λόγο (logos) που διέπει το σύμπαν. Για τους Στωικούς, η εἱμαρμένη είναι η αλυσίδα των αιτιών και των αποτελεσμάτων, η αδιάσπαστη σειρά των γεγονότων που καθορίζεται από τη λογική τάξη του κόσμου. Η ανθρώπινη ελευθερία δεν έγκειται στην αλλαγή του πεπρωμένου, αλλά στην οικειοθελή αποδοχή και συμμόρφωση με αυτό.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Το απονεμημένο μερίδιο, η κληρωτή μερίδα — Η αρχική, πιο κυριολεκτική σημασία, αυτό που έχει δοθεί σε κάποιον ως μέρος ή μερίδιο.
2. Το πεπρωμένο, η μοίρα — Η αναπόφευκτη πορεία των γεγονότων, η δύναμη που καθορίζει την εξέλιξη της ζωής και του κόσμου.
3. Η αναγκαιότητα, η αναπόφευκτη τάξη — Η ιδέα ότι τα πάντα συμβαίνουν σύμφωνα με μια προκαθορισμένη σειρά αιτιών και αποτελεσμάτων, χωρίς δυνατότητα αλλαγής.
4. Η κοσμική τάξη, ο συμπαντικός νόμος (Στωικισμός) — Στη Στωική φιλοσοφία, η εἱμαρμένη ταυτίζεται με τον Λόγο και την Πρόνοια που διέπει το σύμπαν, μια λογική και τέλεια διάταξη.
5. Η αλυσίδα των αιτίων — Η αδιάσπαστη σειρά των αιτιών και των αποτελεσμάτων που συνδέει όλα τα γεγονότα στο σύμπαν.
6. Το αναπόφευκτο αποτέλεσμα — Η συνέπεια που δεν μπορεί να αποφευχθεί, ανεξάρτητα από τις ανθρώπινες προσπάθειες.
7. Η θεία βούληση (σε ορισμένα πλαίσια) — Σε μεταγενέστερες ερμηνείες, ιδίως σε συγκρητιστικά ή θεολογικά κείμενα, μπορεί να συνδεθεί με τη βούληση μιας ανώτερης δύναμης.

Οικογένεια Λέξεων

μερ- / μοιρ- (ρίζα του ρήματος μείρομαι, σημαίνει «λαμβάνω μερίδιο, μοιράζομαι»)

Η ρίζα μερ- / μοιρ- είναι μια αρχαιοελληνική ρίζα που ανήκει στο αρχαιότερο στρώμα της γλώσσας και συνδέεται με την έννοια του «μεριδίου», της «διανομής» και του «μέρους». Από αυτή τη βασική σημασία αναπτύχθηκε μια πλούσια οικογένεια λέξεων που περιγράφουν τόσο τη φυσική διανομή αντικειμένων όσο και την αφηρημένη έννοια του πεπρωμένου ως «απονεμημένου μεριδίου». Η εἱμαρμένη, ως παθητική μετοχή, τονίζει το αποτέλεσμα αυτής της διανομής: αυτό που έχει ήδη καθοριστεί και δοθεί.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η εἱμαρμένη, ως φιλοσοφική έννοια, απασχόλησε πολλούς στοχαστές, με τους Στωικούς να της δίνουν την πιο συστηματική μορφή.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΕΙΜΑΡΜΕΝΗ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Long, A. A., Sedley, D. N. — The Hellenistic Philosophers, Vol. 1: Translations of the Principal Sources with Philosophical Commentary. Cambridge University Press, 1987.
• Inwood, Brad — The Cambridge Companion to the Stoics. Cambridge University Press, 2003.
• Diels, H., Kranz, W. — Die Fragmente der Vorsokratiker. 6η έκδ. Berlin: Weidmann, 1951.
• Pohlenz, Max — Die Stoa: Geschichte einer geistigen Bewegung. Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 1948.
• Homer — Iliad and Odyssey. Edited by D. B. Monro and T. W. Allen. Oxford University Press, various editions.
• Plato — Republic. Edited by John Burnet. Oxford University Press, 1903.