ΕΚΤΡΩΣΙΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η ἔκτρωσις (θηλυκό ουσιαστικό) σημαίνει αρχικά «αποβολή, πρόωρη γέννηση, έκτρωση». Η λέξη προέρχεται από το ρήμα ἐκτιτρώσκω, το οποίο σημαίνει «προκαλώ αποβολή, γεννώ πρόωρα». Η έννοια της έκτρωσης στην αρχαία Ελλάδα δεν ήταν μονοσήμαντη, αλλά περιελάμβανε τόσο τη φυσική αποβολή όσο και την τεχνητή διακοπή της κύησης.

Η ιατρική χρήση της λέξης είναι εμφανής στα έργα του Ιπποκράτη και του Γαληνού, όπου περιγράφονται μέθοδοι πρόκλησης αποβολής ή αντιμετώπισης αυτής. Η ηθική διάσταση της ἔκτρωσης απασχόλησε φιλοσόφους όπως ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης, οι οποίοι την εξέτασαν στο πλαίσιο της ρύθμισης του πληθυσμού και της ποιότητας των πολιτών. Η λέξη υποδηλώνει μια πράξη που φέρνει κάτι «έξω» (ἐκ-) με τρόπο βίαιο ή πρόωρο, συνδεόμενη με την ιδέα του «τραυματισμού» ή της «βλάβης» που υποδηλώνει η ρίζα της.

Σε ευρύτερο πλαίσιο, η ἔκτρωσις μπορεί να αναφέρεται και σε κάτι που «αποτυγχάνει να αναπτυχθεί» ή «παράγεται ελαττωματικό», όπως ένα «έκτρωμα» (ἔκτρωμα). Αυτή η σημασία επεκτείνει το πεδίο της λέξης πέρα από την καθαρά ιατρική ορολογία, υπογραμμίζοντας την ιδέα της μη ολοκληρωμένης ή προβληματικής εξέλιξης.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Πρόωρη γέννηση, αποβολή — Η φυσική αποβολή ενός εμβρύου πριν την πλήρη ανάπτυξή του. Αυτή είναι η αρχική και πιο συχνή ιατρική σημασία της λέξης στην αρχαία ελληνική γραμματεία.
2. Τεχνητή διακοπή κύησης, έκτρωση — Η σκόπιμη πρόκληση αποβολής, συχνά με τη χρήση φαρμάκων (φθόρια) ή άλλων μεθόδων. Αυτή η πρακτική ήταν γνωστή και συζητήθηκε από ιατρούς και φιλοσόφους.
3. Το αποτέλεσμα της αποβολής, έκτρωμα — Αναφέρεται στο ίδιο το αποβληθέν έμβρυο ή προϊόν σύλληψης, το οποίο θεωρείται ατελές ή μη βιώσιμο. Συχνά χρησιμοποιείται και η λέξη «ἔκτρωμα».
4. Αποτυχία ανάπτυξης, ελαττωματικό προϊόν — Μεταφορική χρήση για οτιδήποτε δεν αναπτύσσεται πλήρως ή παράγεται με ελαττώματα, κάτι που είναι «αποτυχημένο» ή «ατελές».
5. Καταστροφή, φθορά — Σε ορισμένα πλαίσια, η λέξη μπορεί να υποδηλώνει μια γενικότερη έννοια καταστροφής ή φθοράς, ειδικά όταν κάτι απομακρύνεται βίαια από την κανονική του πορεία.
6. Απομάκρυνση, εκδίωξη — Η έννοια της «εξόδου» ή «απομάκρυνσης» που ενυπάρχει στο πρόθεμα ἐκ- μπορεί να επεκταθεί σε γενικότερες πράξεις εκδίωξης ή αποβολής από ένα σύνολο.

Οικογένεια Λέξεων

τρω- / τραυ- (ρίζα του ρήματος τιτρώσκω, σημαίνει «τραυματίζω»)

Η ρίζα τρω- / τραυ- αποτελεί τη βάση μιας σημαντικής οικογένειας λέξεων στην αρχαία ελληνική, όλες περιστρεφόμενες γύρω από την έννοια του «τραυματισμού», της «πληγής» ή της «βλάβης». Από αυτή τη ρίζα προκύπτουν τόσο τα ρήματα που περιγράφουν την ενέργεια του τραυματισμού όσο και τα ουσιαστικά που δηλώνουν το αποτέλεσμα ή την κατάσταση. Η προσθήκη προθεμάτων εμπλουτίζει τη σημασία, περιγράφοντας διαφορετικές μορφές βλάβης ή την κατεύθυνση της δράσης. Η ίδια η ρίζα είναι αρχαιοελληνική και ανήκει στο αρχαιότερο στρώμα της γλώσσας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η ἔκτρωσις απασχόλησε τόσο την ιατρική όσο και τη φιλοσοφική σκέψη της αρχαιότητας, όπως φαίνεται στα ακόλουθα χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΕΚΤΡΩΣΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9η έκδοση, Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Ιπποκράτης — Όρκος, στο Corpus Hippocraticum.
• Αριστοτέλης — Πολιτικά, Βιβλίο VII, Κεφάλαιο 16.
• Δημοσθένης — Κατά Νεαίρας, 59.67.
• Soranus of Ephesus — Gynaecology, Βιβλίο I, Κεφάλαιο 19.
• Longrigg, J. — Greek Medicine from the Heroic to the Hellenistic Age, New York: Routledge, 1998.
• Pomeroy, S. B. — Goddesses, Whores, Wives, and Slaves: Women in Classical Antiquity, New York: Schocken Books, 1995.