ΕΚΒΑΣΙΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η ἔκβασις (θηλυκό ουσιαστικό) προέρχεται από το ρήμα ἐκβαίνω («βγαίνω έξω, προχωρώ») και σημαίνει πρωτίστως «έξοδος, διέξοδος, δρόμος προς τα έξω». Αυτή η βασική σημασία επεκτείνεται σε κάθε είδους αποχώρηση ή αναχώρηση, είτε πρόκειται για φυσική κίνηση από έναν τόπο είτε για την έναρξη μιας εκστρατείας.

Πέρα από τη φυσική έξοδο, η ἔκβασις αποκτά μεταφορικές και αφηρημένες σημασίες. Στην ιστοριογραφία και την πολιτική σκέψη, όπως στον Θουκυδίδη, αναφέρεται συχνά στην «έκβαση» ή «αποτέλεσμα» μιας μάχης, ενός πολέμου ή μιας πολιτικής απόφασης. Υποδηλώνει την τελική κατάληξη μιας σειράς γεγονότων, το συμπέρασμα στο οποίο οδηγούν οι πράξεις.

Στον φιλοσοφικό και επιστημονικό λόγο, ιδιαίτερα στον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, η ἔκβασις μπορεί να δηλώνει το «αποτέλεσμα» ή την «κατάληξη» ενός συλλογισμού, μιας έρευνας ή μιας μαθηματικής απόδειξης. Είναι η λύση ενός προβλήματος ή η τελική διατύπωση μιας θεωρίας. Επίσης, μπορεί να αναφέρεται σε «παρέκβαση» ή «απόκλιση» από το κύριο θέμα σε μια συζήτηση, υπογραμμίζοντας την κίνηση «εκτός» του αρχικού πλαισίου.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Έξοδος, διέξοδος, δρόμος προς τα έξω — Η κυριολεκτική σημασία της αποχώρησης από έναν τόπο. Π.χ. «ἔκβασις ἐκ τῆς πόλεως» (έξοδος από την πόλη).
2. Αποτέλεσμα, κατάληξη, συμπέρασμα — Η τελική έκβαση ή το αποτέλεσμα μιας κατάστασης, ενός γεγονότος ή μιας διαδικασίας. Συχνή χρήση σε ιστορικά και φιλοσοφικά κείμενα.
3. Εκστρατεία, εξόρμηση — Στρατιωτικός όρος για την έξοδο των στρατευμάτων προς μάχη ή εκστρατεία. Π.χ. «ἔκβασις στρατεύματος».
4. Λύση, επίλυση — Η επίλυση ενός προβλήματος ή η εύρεση απάντησης σε ένα ζήτημα, ειδικά σε επιστημονικό ή φιλοσοφικό πλαίσιο.
5. Παρέκβαση, απόκλιση — Η απομάκρυνση από το κύριο θέμα μιας συζήτησης ή ενός λόγου. Π.χ. «ἔκβασις τοῦ λόγου».
6. Τέλος, περάτωση — Η ολοκλήρωση ή το τέλος μιας διαδικασίας ή μιας περιόδου.
7. Ευκαιρία διαφυγής, σωτηρία — Στη χριστιανική γραμματεία (Καινή Διαθήκη, Παλαιά Διαθήκη των Ο'). Η δυνατότητα διαφυγής από κίνδυνο ή δοκιμασία.

Οικογένεια Λέξεων

βαιν- (ρίζα του ρήματος βαίνω, σημαίνει «πηγαίνω, βαδίζω»)

Η ρίζα βαιν- είναι μία από τις πιο παραγωγικές ρίζες της αρχαίας ελληνικής, εκφράζοντας την θεμελιώδη έννοια της κίνησης, του βηματισμού και της πορείας. Από αυτή τη ρίζα, μέσω της προσθήκης προθέσεων και καταλήξεων, δημιουργείται μια εκτεταμένη οικογένεια λέξεων που περιγράφουν κάθε είδους μετακίνηση, είσοδο, έξοδο, άνοδο, κάθοδο, αλλά και αφηρημένες έννοιες όπως η βάση, το βήμα, η μετάβαση και η έκβαση. Η σημασιολογική της ευελιξία την καθιστά κεντρική για την περιγραφή τόσο φυσικών όσο και νοητικών διαδικασιών.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η ποικιλία των χρήσεων της ἔκβασις αναδεικνύεται μέσα από χαρακτηριστικά χωρία της αρχαίας γραμματείας.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΕΚΒΑΣΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Θουκυδίδης — Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου. Εκδόσεις Loeb Classical Library.
• Ξενοφών — Κύρου Ανάβασις. Εκδόσεις Loeb Classical Library.
• Πλάτων — Πολιτεία. Εκδόσεις Oxford University Press.
• Αριστοτέλης — Ηθικά Νικομάχεια. Εκδόσεις Oxford University Press.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature. 3rd ed. Chicago: University of Chicago Press, 2000.
• Septuaginta — Παλαιά Διαθήκη των Εβδομήκοντα. Deutsche Bibelgesellschaft.