ΕΛΛΕΙΨΙΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η ἔλλειψις είναι αρχικά «παράλειψη, εγκατάλειψη, στέρηση, ανεπάρκεια». Η λέξη προέρχεται από το ρήμα ἐλλείπω, που σημαίνει «αφήνω έξω, παραλείπω, στερούμαι». Η σημασία της επεκτάθηκε σε διάφορους τομείς της αρχαίας ελληνικής επιστήμης και τέχνης.

Στη γεωμετρία, η ἔλλειψις αποτελεί μία από τις τρεις κωνικές τομές, όπως ορίστηκε από τον Απολλώνιο τον Περγαίο στα «Κωνικά» του. Ονομάστηκε έτσι επειδή η εφαρμογή της περιοχής (παραβολή) «ελλείπει» από το τετράγωνο που σχηματίζεται πάνω στην τεταγμένη, δηλαδή η περιοχή είναι μικρότερη από την αναμενόμενη. Αυτή η έννοια της «έλλειψης» ή «υπολειπόμενης» είναι κεντρική στον ορισμό της.

Στην αστρονομία, η ἔλλειψις αναφέρεται στην «έκλειψη» ουρανίων σωμάτων, όπως η έκλειψη Ηλίου ή Σελήνης, όπου ένα σώμα καλύπτει ή στερεί το φως ενός άλλου. Στη γραμματική και τη ρητορική, η «έλλειψις» είναι η παράλειψη μιας λέξης ή φράσης που εννοείται από τα συμφραζόμενα, ένα σχήμα λόγου που χρησιμοποιείται για συντομία ή έμφαση. Η ευρεία της χρήση υπογραμμίζει την κεντρική σημασία της έννοιας της απουσίας ή της ανεπάρκειας στην ελληνική σκέψη.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Ανεπάρκεια, στέρηση, έλλειψη — Η γενική σημασία της απουσίας ή της μη επάρκειας κάποιου πράγματος. Π.χ. «ἔλλειψις τροφῆς» (έλλειψη τροφής).
2. Παράλειψη, παράλειψη λέξεων (ρητορική/γραμματική) — Η σκόπιμη ή ακούσια παράλειψη λέξεων ή φράσεων σε μια πρόταση, που εννοούνται από τα συμφραζόμενα. Σχήμα λόγου.
3. Έκλειψη (αστρονομία) — Το φαινόμενο κατά το οποίο ένα ουράνιο σώμα καλύπτει ή στερεί το φως ενός άλλου, όπως η έκλειψη Ηλίου ή Σελήνης.
4. Έλλειψη (γεωμετρία) — Μία από τις τρεις κωνικές τομές, οριζόμενη ως η καμπύλη που προκύπτει όταν ένας κώνος τέμνεται από ένα επίπεδο υπό συγκεκριμένη γωνία. Ονομάστηκε έτσι λόγω της «έλλειψης» στην εφαρμογή των εμβαδών.
5. Αποτυχία, υστέρηση — Η αδυναμία επίτευξης ενός στόχου ή η υστέρηση σε σχέση με ένα πρότυπο ή προσδοκία.
6. Αποχώρηση, εγκατάλειψη — Σπανιότερα, η πράξη του να αφήνεις κάτι ή να αποχωρείς από έναν τόπο.

Οικογένεια Λέξεων

λειπ- (ρίζα του ρήματος λείπω, σημαίνει «αφήνω, στερούμαι»)

Η ρίζα λειπ- είναι θεμελιώδης στην αρχαία ελληνική γλώσσα, εκφράζοντας την ενέργεια του «αφήνω», «εγκαταλείπω» ή «στερούμαι». Από αυτή τη βασική έννοια αναπτύχθηκε ένα ευρύ φάσμα σημασιών που αφορούν την απουσία, την ανεπάρκεια, την παράλειψη, αλλά και το υπόλοιπο ή το κατάλοιπο. Η προσθήκη προθέσεων (όπως ἐν-, παρά-, ἀπό-, ἐκ-) και καταλήξεων (-σις, -μα, -ής) επέτρεψε τη δημιουργία λέξεων που εξειδικεύουν την αρχική σημασία σε διάφορα πεδία, από τη γραμματική και τη ρητορική μέχρι τη γεωμετρία και την αστρονομία, καθιστώντας την οικογένεια αυτή κεντρική για την έκφραση της έννοιας της ατέλειας ή της μη πληρότητας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η ἔλλειψις, ως επιστημονικός και ρητορικός όρος, απαντάται σε κείμενα κεντρικής σημασίας για την αρχαία ελληνική σκέψη.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΕΛΛΕΙΨΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Apollonius of Perga — Conics, Book I, Definition 11. Ed. T. L. Heath, Apollonius of Perga: Treatise on Conic Sections. Cambridge University Press, 1896.
• Dionysius Thrax — Τέχνη Γραμματική, Cap. 17. Ed. G. Uhlig, Grammatici Graeci, Vol. I, Part I. Leipzig: Teubner, 1883.
• Euclid — Elements, Book VI, Proposition 28. Ed. T. L. Heath, The Thirteen Books of Euclid's Elements. Cambridge University Press, 1908.
• Aristotle — Nicomachean Ethics, Book I. Ed. H. Rackham, Loeb Classical Library. Harvard University Press, 1926.
• Smyth, H. W. — Greek Grammar. Harvard University Press, 1984.