ΕΠΙΔΗΜΙΑ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η ἀρχική σημασία της ἐπιδημίας είναι «η παραμονή σε ένα μέρος, η διαμονή μεταξύ ενός λαού» ή «η επίσκεψη». Προέρχεται από το ρήμα ἐπιδημέω, που σημαίνει «διαμένω σε μια χώρα» ή «επισκέπτομαι». Αυτή η πρωταρχική σημασία υπογραμμίζει την ιδέα της παρουσίας ή της κίνησης προς ένα συγκεκριμένο τόπο ή πληθυσμό.

Με την πάροδο του χρόνου, και ιδίως στον ιατρικό λόγο, η σημασία της λέξης μετατοπίστηκε για να περιγράψει την «επίσκεψη» μιας ασθένειας σε έναν πληθυσμό. Έτσι, η ἐπιδημία κατέληξε να σημαίνει μια ασθένεια που πλήττει πολλούς ανθρώπους ταυτόχρονα σε μια συγκεκριμένη περιοχή, δηλαδή έναν λοιμό ή μια επιδημία. Η πιο διάσημη χρήση της σε αυτή την έννοια είναι η περιγραφή του λοιμού των Αθηνών από τον Θουκυδίδη στο έργο του «Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου».

Πέρα από την ιατρική της χρήση, η ἐπιδημία μπορούσε να αναφέρεται και σε μια γενικότερη «διάδοση» ή «επικράτηση» οποιουδήποτε φαινομένου, όπως μιας μόδας, μιας ιδέας ή ακόμα και ενός κακού. Σε αυτή την περίπτωση, η λέξη διατηρεί την έννοια της ευρείας εξάπλωσης και της επίδρασης σε ένα μεγάλο μέρος του «δήμου», του λαού.

Η λέξη αντιπαραβάλλεται συχνά με την «ἐνδημία», η οποία αναφέρεται σε μια ασθένεια που είναι μόνιμα παρούσα σε έναν πληθυσμό ή περιοχή (ενδημική), σε αντίθεση με την «ἐπιδημία» που υποδηλώνει μια ξαφνική και προσωρινή έξαρση.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Παραμονή, διαμονή σε ένα μέρος — Η αρχική σημασία της λέξης, που αναφέρεται στην πράξη του να ζει κανείς ή να παραμένει σε μια χώρα ή περιοχή, μεταξύ των κατοίκων της.
2. Επίσκεψη, προσέλευση — Η πράξη της επίσκεψης σε έναν τόπο ή σε ένα λαό, μια προσωρινή παρουσία.
3. Ασθένεια που εξαπλώνεται σε έναν λαό, λοιμός — Η κυρίαρχη ιατρική σημασία: μια ασθένεια που πλήττει ταυτόχρονα μεγάλο αριθμό ανθρώπων σε μια συγκεκριμένη περιοχή, όπως ο λοιμός των Αθηνών.
4. Γενική επικράτηση, διάδοση — Η ευρεία εξάπλωση ή επικράτηση ενός φαινομένου, μιας ιδέας, μιας μόδας ή ενός κακού σε έναν πληθυσμό.
5. Δημόσια εμφάνιση, παρουσία — Η εμφάνιση ή η παρουσία ενός προσώπου ή πράγματος ενώπιον του κοινού, του λαού.
6. Κατάσταση που αφορά το σύνολο του λαού — Οτιδήποτε σχετίζεται με τον λαό ως σύνολο, δημόσια υπόθεση.

Οικογένεια Λέξεων

δημ- (ρίζα του δῆμος, σημαίνει «λαός, περιοχή»)

Η ρίζα «δημ-» αποτελεί τον πυρήνα μιας εκτεταμένης οικογένειας λέξεων στην ελληνική, που όλες περιστρέφονται γύρω από την έννοια του «λαού», της «κοινότητας» ή μιας «περιοχής». Από αυτή τη ρίζα προκύπτουν τόσο πολιτικοί όσο και κοινωνικοί όροι, καθώς και λέξεις που περιγράφουν την κίνηση ή την παρουσία σε σχέση με έναν πληθυσμό. Οι διάφορες προθέσεις που συνδέονται με αυτή τη ρίζα (όπως ἐπί-, παν-, ἐκ-, ἀπό-) προσδίδουν συγκεκριμένες αποχρώσεις στην ιδέα της σχέσης με τον λαό, είτε πρόκειται για παραμονή, εξάπλωση, είτε απομάκρυνση. Κάθε μέλος της οικογένειας αναδεικνύει μια διαφορετική πτυχή της θεμελιώδους έννοιας του «δήμου».

Στα Αρχαία Κείμενα

Η «ἐπιδημία» έχει συνδεθεί ιστορικά με την περιγραφή ενός από τα πιο τραγικά γεγονότα της αρχαίας Ελλάδας.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΕΠΙΔΗΜΙΑ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Θουκυδίδης — Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου. Βιβλίο Β'.
• Ιπποκρατικό Corpus — Περί Αέρων, Υδάτων, Τόπων.
• Διόδωρος Σικελιώτης — Ιστορική Βιβλιοθήκη. Βιβλίο ΙΒ'.
• Galen — De Differentiis Febrium (Περί Διαφορᾶς Πυρετῶν).
• Chantraine, Pierre — Dictionnaire étymologique de la langue grecque: histoire des mots. Paris: Klincksieck, 1968-1980.
• Bauer, Walter, Arndt, William F., Gingrich, F. Wilbur, Danker, Frederick W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature. 3rd ed. Chicago: University of Chicago Press, 2000.