ΕΠΙΕΙΚΗΣ ΑΝΗΡ

Ορισμός

Ο «ἐπιεικὴς ἀνήρ» είναι ο άνθρωπος που χαρακτηρίζεται από επιείκεια, μια αρετή που βρίσκεται στην καρδιά της αριστοτελικής ηθικής. Η επιείκεια δεν είναι αδυναμία ή υποχώρηση, αλλά μια ανώτερη μορφή δικαιοσύνης. Είναι η ικανότητα να κρίνει κανείς και να πράττει πέρα από την αυστηρή εφαρμογή του γραπτού νόμου, όταν ο νόμος, λόγω της γενικότητάς του, οδηγεί σε άδικα ή σκληρά αποτελέσματα σε συγκεκριμένες περιπτώσεις.

Ο Αριστοτέλης, στα «Ηθικά Νικομάχεια», ορίζει την επιείκεια ως «διόρθωμα νομίμου δικαίου» (Ε.Ν. 1137b 13). Αναγνωρίζει ότι κάθε νόμος είναι καθολικός και δεν μπορεί να προβλέψει κάθε μεμονωμένη περίπτωση. Ο ἐπιεικὴς ἀνήρ είναι αυτός που κατανοεί αυτή την αδυναμία του νόμου και είναι πρόθυμος να παρεκκλίνει από την αυστηρή του διατύπωση για να αποδώσει το πραγματικά δίκαιο. Αυτό απαιτεί φρόνηση, ενσυναίσθηση και μια βαθιά κατανόηση της ανθρώπινης φύσης και των περιστάσεων.

Η επιείκεια εκδηλώνεται ως πραότητα, μετριοπάθεια και διάθεση για συγχώρεση. Ο ἐπιεικὴς ἀνήρ δεν επιμένει στα δικαιώματά του με κάθε κόστος, αλλά είναι πρόθυμος να υποχωρήσει για χάρη της δικαιοσύνης και της αρμονίας. Είναι η ενσάρκωση της «καλής» εφαρμογής του δικαίου, που λαμβάνει υπόψη το πνεύμα του νόμου και όχι μόνο το γράμμα του, διασφαλίζοντας έτσι την πραγματική ισότητα και ανθρωπιά.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Πρέπων, κατάλληλος, εύλογος — Η αρχική σημασία, αυτό που ταιριάζει στις περιστάσεις.
2. Δίκαιος, δίκαιος πέρα από τον νόμο — Η αριστοτελική έννοια της διόρθωσης του γραπτού νόμου.
3. Μέτριος, μετριοπαθής — Αυτός που δεν είναι ακραίος, που κρατά το μέτρο.
4. Πράος, ήπιος, επιεικής — Αυτός που δείχνει κατανόηση και συγχώρεση.
5. Εύλογος, λογικός — Αυτός που ενεργεί με βάση τη λογική και την κοινή λογική.
6. Καλός, τίμιος, αξιοπρεπής — Γενική έννοια του ενάρετου ανθρώπου.
7. Συγκαταβατικός, υποχωρητικός — Αυτός που δεν επιμένει στα δικαιώματά του με αυστηρότητα.

Οικογένεια Λέξεων

εἰκ- / οἰκ- (ρίζα του ἔοικα, σημαίνει «μοιάζω, ταιριάζω, είναι πρέπον»)

Η ρίζα εἰκ- / οἰκ- αποτελεί μια αρχαιοελληνική ρίζα του αρχαιότερου στρώματος της γλώσσας, που συνδέεται με την έννοια της ομοιότητας, της εικόνας και του πρέποντος. Από το ρήμα «ἔοικα» («μοιάζω, ταιριάζω, είναι πρέπον») αναπτύχθηκε μια οικογένεια λέξεων που περιγράφουν την εμφάνιση, την αναλογία, την εικασία και, τελικά, την καταλληλότητα και την ορθότητα. Η επιείκεια, ως «αυτό που ταιριάζει» ή «είναι πρέπον» σε μια δεδομένη κατάσταση, αποτελεί την ηθική κορύφωση αυτής της ρίζας, διορθώνοντας την ακαμψία του νόμου με βάση το πνεύμα της αναλογίας και της δικαιοσύνης.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η αριστοτελική ανάλυση της επιείκειας αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο για την κατανόηση του «ἐπιεικοῦς ἀνδρός».

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΕΠΙΕΙΚΗΣ ΑΝΗΡ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a revised supplement. Clarendon Press, Oxford, 1996.
• Αριστοτέλης — Ηθικά Νικομάχεια. Μετάφραση, σχόλια: Δ. Λυκιαρδόπουλος. Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα, 1994.
• Πλάτων — Πολιτεία. Εκδόσεις Πόλις, Αθήνα, 2002.
• Thucydides — History of the Peloponnesian War. Edited by H. S. Jones and J. E. Powell. Clarendon Press, Oxford, 1942.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature (BDAG). University of Chicago Press, Chicago, 2000.
• Long, A. A., Sedley, D. N. — The Hellenistic Philosophers, Vol. 1: Translations of the Principal Sources with Philosophical Commentary. Cambridge University Press, Cambridge, 1987.
• Kraut, R. — Aristotle: Political Philosophy. Oxford University Press, Oxford, 2002.