ΕΠΙΛΗΨΙΣ

Ορισμός

Η ἐπίληψις (θηλυκό ουσιαστικό) προέρχεται από το ρήμα ἐπιλαμβάνω, το οποίο σχηματίζεται από την πρόθεση ἐπί- (που δηλώνει προσβολή, επάνω σε, κατά) και τη ρίζα λαμβάνω/ληψ-. Η ρίζα λαμβάνω σημαίνει «παίρνω, συλλαμβάνω, καταλαμβάνω». Στην ιατρική ορολογία της αρχαιότητας, περιέγραφε την κατάσταση κατά την οποία ένα άτομο «καταλαμβάνεται» ή «συλλαμβάνεται» από μια ξαφνική κρίση, συνοδευόμενη συχνά από σπασμούς, απώλεια συνείδησης και άλλες διαταραχές. Η λέξη υποδηλώνει την αίσθηση της απώλειας ελέγχου και της εξωτερικής δύναμης που επιβάλλεται στο σώμα.

Η πιο γνωστή της ονομασία ήταν «ἱερὰ νόσος» (ιερή νόσος), ένας όρος που απαντάται εκτενώς στο ιπποκρατικό corpus, ιδίως στο έργο «Περὶ ἱερῆς νούσου». Αυτή η ονομασία αντανακλούσε την πεποίθηση ότι η πάθηση είχε θεϊκή προέλευση ή ότι προκαλούνταν από δαιμονικές δυνάμεις, λόγω της ανεξήγητης και τρομακτικής φύσης των κρίσεων. Ο Ιπποκράτης, ωστόσο, ήταν από τους πρώτους που αμφισβήτησε αυτή την άποψη, υποστηρίζοντας ότι η ἐπίληψις ήταν μια φυσική ασθένεια του εγκεφάλου, όπως κάθε άλλη.

Η κατανόηση της ἐπίληψης εξελίχθηκε από μια μεταφυσική ερμηνεία σε μια πιο ορθολογική, αν και η ορολογία διατήρησε την αρχική της σημασία της «κατάληψης». Η λέξη παραμένει σε χρήση μέχρι σήμερα, τόσο στην ελληνική όσο και σε άλλες γλώσσες μέσω δανεισμού (π.χ. αγγλ. "epilepsy"), διατηρώντας την κεντρική ιδέα της αιφνίδιας προσβολής.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Ιατρική κατάληψη, κρίση — Η αιφνίδια προσβολή από ασθένεια, ιδίως η επιληπτική κρίση, που χαρακτηρίζεται από απώλεια συνείδησης και σπασμούς.
2. Ιερά Νόσος — Η αρχαία ονομασία της επιληψίας, που υποδηλώνει θεϊκή ή δαιμονική προέλευση λόγω της ανεξήγητης φύσης των κρίσεων.
3. Κατάληψη, σύλληψη — Η γενική έννοια της κατάληψης από μια δύναμη, κατάσταση ή οντότητα, όχι απαραίτητα ιατρική.
4. Αιφνίδια προσβολή — Η ξαφνική εμφάνιση ενός φαινομένου ή μιας κατάστασης, που αιφνιδιάζει και καταλαμβάνει.
5. Απώλεια ελέγχου — Η κατάσταση κατά την οποία ένα άτομο χάνει τον έλεγχο του σώματος ή του νου του, όπως συμβαίνει κατά τη διάρκεια μιας κρίσης.
6. Μανία, έκσταση — Σε ορισμένα πλαίσια, η επιληψία συνδεόταν με καταστάσεις έκστασης ή μανίας, θεωρούμενη ως μορφή θεϊκής έμπνευσης ή κατοχής.

Οικογένεια Λέξεων

λαμβάνω/ληψ- (ρίζα του ρήματος λαμβάνω, σημαίνει «παίρνω, συλλαμβάνω»)

Η ρίζα λαμβάνω/ληψ- αποτελεί έναν από τους πιο παραγωγικούς πυρήνες της αρχαίας ελληνικής γλώσσας, εκφράζοντας την θεμελιώδη έννοια της «λήψης», «σύλληψης» ή «κατάληψης». Από αυτή τη ρίζα προκύπτει μια πληθώρα ρημάτων και ουσιαστικών που περιγράφουν ενέργειες που σχετίζονται με το «αρπάζω», «παίρνω στα χέρια μου», «κατανοώ» ή «προσβάλλομαι». Η σημασιολογική της εμβέλεια καλύπτει τόσο φυσικές όσο και αφηρημένες έννοιες, από την απλή πράξη του κρατήματος μέχρι την πνευματική κατανόηση και την αιφνίδια προσβολή από ασθένεια. Κάθε μέλος της οικογένειας αναπτύσσει μια συγκεκριμένη απόχρωση αυτής της βασικής ιδέας, συχνά με τη βοήθεια προθέσεων.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η «ιερά νόσος» απασχόλησε τους αρχαίους συγγραφείς, τόσο τους ιατρούς όσο και τους φιλοσόφους, προσφέροντας σημαντικές μαρτυρίες για την κατανόησή της.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΕΠΙΛΗΨΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Ιπποκράτης — Περὶ ἱερῆς νούσου. Εκδόσεις Loeb Classical Library, Harvard University Press.
• Γαληνός — De Locis Affectis. Εκδόσεις Loeb Classical Library, Harvard University Press.
• Πλάτων — Τίμαιος. Εκδόσεις Oxford University Press.
• Αριστοτέλης — Προβλήματα. Εκδόσεις Loeb Classical Library, Harvard University Press.
• Long, A. A., Sedley, D. N. — The Hellenistic Philosophers, Vol. 1: Translations of the Principal Sources with Philosophical Commentary. Cambridge University Press, 1987.
• Temkin, Owsei — The Falling Sickness: A History of Epilepsy from the Greeks to the Beginnings of Modern Neurology. Johns Hopkins University Press, 1994.