ΕΠΙΠΛΑΣΜΑ

Ορισμός

Το ἐπίπλασμα (το, -ατος) είναι ουσιαστικό που προέρχεται από το ρήμα ἐπιπλάσσω, το οποίο σημαίνει «πλάθω πάνω σε, διαμορφώνω στην επιφάνεια». Η αρχική και κυρίαρχη χρήση του, ιδίως στην ιατρική γραμματεία από την κλασική εποχή, αναφέρεται σε ένα φαρμακευτικό παρασκεύασμα που εφαρμόζεται εξωτερικά στο σώμα, όπως ένα κατάπλασμα, ένας επίδεσμος ή ένα έμπλαστρο. Σκοπός του ήταν η θεραπεία τραυμάτων, φλεγμονών ή άλλων παθήσεων, καλύπτοντας την πάσχουσα περιοχή και παρέχοντας ανακούφιση ή θεραπευτική δράση.

Η σημασία του επεκτείνεται πέρα από την καθαρά ιατρική χρήση για να περιγράψει οτιδήποτε διαμορφώνεται ή εφαρμόζεται σε μια επιφάνεια. Αυτό μπορεί να είναι ένα επίχρισμα, ένας σοβάς ή ένα διακοσμητικό στρώμα στην αρχιτεκτονική. Η βασική ιδέα παραμένει η προσθήκη ενός εξωτερικού στρώματος που καλύπτει, διαμορφώνει ή τροποποιεί την όψη του υποκείμενου αντικειμένου.

Μεταφορικά, το ἐπίπλασμα απέκτησε τη σημασία της επιφανειακής εμφάνισης, της πρόφασης ή του προσχήματος. Υποδηλώνει κάτι που δεν είναι γνήσιο ή ουσιαστικό, αλλά μάλλον μια εξωτερική επικάλυψη που δημιουργείται για να παραπλανήσει ή να εντυπωσιάσει. Στη ρητορική, μπορεί να αναφέρεται σε έναν επιφανειακό στολισμό ή μια τεχνητή διατύπωση που προστίθεται για να βελτιώσει την εμφάνιση ενός λόγου, χωρίς όμως να προσθέτει ουσία.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Ιατρικό κατάπλασμα, έμπλαστρο, επίδεσμος — Φαρμακευτικό παρασκεύασμα που εφαρμόζεται εξωτερικά στο σώμα για θεραπευτικούς σκοπούς. Η πιο συχνή χρήση στην αρχαία ιατρική γραμματεία.
2. Επίχρισμα, σοβάς, επίστρωμα — Οτιδήποτε διαμορφώνεται ή εφαρμόζεται ως εξωτερική επικάλυψη σε μια επιφάνεια, π.χ. στην αρχιτεκτονική ή τη γλυπτική.
3. Επιφανειακή εμφάνιση, πρόσχημα, πρόφαση — Μεταφορική χρήση που υποδηλώνει κάτι που δεν είναι γνήσιο ή ουσιαστικό, αλλά μια εξωτερική επικάλυψη για εντύπωση ή παραπλάνηση.
4. Ρητορικός στολισμός, τεχνητή διατύπωση — Στη ρητορική, αναφέρεται σε λέξεις ή φράσεις που προστίθενται για να βελτιώσουν την εμφάνιση ενός λόγου, χωρίς να προσθέτουν ουσιαστικό περιεχόμενο.
5. Διαμόρφωση, πλάσιμο — Η ενέργεια ή το αποτέλεσμα της διαμόρφωσης κάτι πάνω σε μια επιφάνεια, η δημιουργία μιας εξωτερικής μορφής.
6. Επικάλυψη, κάλυμμα — Οτιδήποτε χρησιμοποιείται για να καλύψει ή να επιστρώσει κάτι άλλο, συχνά με την έννοια της απόκρυψης ή της προστασίας.

Οικογένεια Λέξεων

πλασ- (ρίζα του ρήματος πλάσσω, σημαίνει «διαμορφώνω, πλάθω»)

Η ρίζα πλασ- είναι θεμελιώδης στην ελληνική γλώσσα, υποδηλώνοντας την ενέργεια της διαμόρφωσης, του πλάσιμου και της δημιουργίας μορφής από εύπλαστη ύλη. Από αυτή τη ρίζα αναπτύσσεται μια πλούσια οικογένεια λέξεων που καλύπτουν τόσο τη φυσική δημιουργία όσο και τις αφηρημένες έννοιες της μορφής, της πλαστότητας και της τεχνητότητας. Η ρίζα αυτή, αρχαιοελληνικής προέλευσης, έχει δώσει λέξεις που περιγράφουν τόσο το αποτέλεσμα του πλάσιμου (πλάσμα) όσο και την ικανότητα να πλάθει κανείς (πλαστικός), καθώς και την ιδιότητα του ψεύτικου ή του επιφανειακού (πλαστός), αναδεικνύοντας την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης δημιουργίας και αντίληψης.

Στα Αρχαία Κείμενα

Το ἐπίπλασμα, ως ιατρικός όρος, απαντάται συχνά σε κείμενα της αρχαίας ιατρικής, ενώ η μεταφορική του χρήση είναι λιγότερο συχνή αλλά εξίσου ενδιαφέρουσα:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΕΠΙΠΛΑΣΜΑ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a revised supplement. Clarendon Press, Oxford, 1996.
• Ιπποκράτης — Περί τραυμάτων κεφαλής, εκδόσεις Loeb Classical Library.
• Γαληνός — Περί Συνθέσεως Φαρμάκων κατά Τόπους, εκδόσεις Teubner.
• Πλούταρχος — Ηθικά, εκδόσεις Loeb Classical Library.
• Smyth, H. W. — Greek Grammar. Harvard University Press, 1956.
• Chantraine, P. — Dictionnaire étymologique de la langue grecque. Klincksieck, Paris, 1968-1980.