ΕΠΩΙΔΟΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, ο ἐπῳδός είναι κυρίως «αυτός που ψάλλει επωδές, μάγος, γητευτής». Η λέξη συνδέεται άμεσα με το ρήμα ἀείδω/ᾄδω («τραγουδώ») και την πρόθεση ἐπί («επάνω σε, εναντίον, επιπρόσθετα»), υποδηλώνοντας ένα άσμα που εκτελείται με συγκεκριμένο σκοπό ή επίδραση. Αρχικά, μπορεί να αναφερόταν σε ένα επαναλαμβανόμενο μέρος ενός τραγουδιού ή σε ένα χορικό άσμα, αλλά γρήγορα απέκτησε τη σημασία του μαγικού ξορκιού ή της γοητείας.

Η χρήση του ἐπῳδοῦ εκτείνεται από την κλασική ποίηση, όπου περιγράφει τον ποιητή που συνθέτει επωδούς (ένα είδος λυρικής ποίησης), μέχρι τη φιλοσοφία και την ιατρική, όπου η «επωδός» μπορεί να είναι μια παρηγορητική λέξη ή μια θεραπευτική επίδραση. Στον Πλάτωνα, για παράδειγμα, η επωδός χρησιμοποιείται μεταφορικά για τη δύναμη της πειθούς και της εκπαίδευσης που «γοητεύει» την ψυχή προς το καλό.

Στην ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο, η λέξη συνδέθηκε πιο έντονα με τη μαγεία και τις τελετουργίες, περιγράφοντας τον ειδικό που χρησιμοποιεί άσματα και ξόρκια για να προκαλέσει ή να αποτρέψει γεγονότα, να θεραπεύσει ασθένειες ή να επηρεάσει πρόσωπα. Ο ἐπῳδός είναι, συνεπώς, ο φορέας μιας αρχέγονης δύναμης που συνδυάζει τον ήχο, τον ρυθμό και τη σημασία για να ασκήσει επιρροή στον κόσμο.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Αυτός που ψάλλει επωδές, μάγος, γητευτής — Η κύρια σημασία, αναφερόμενη σε κάποιον που χρησιμοποιεί άσματα ή ξόρκια για μαγικούς σκοπούς. (Πλάτων, «Νόμοι» 909a)
2. Αυτός που απαγγέλλει ή συνθέτει επωδούς (ποιητικό είδος) — Στην αρχαία ποίηση, αναφέρεται στον ποιητή που συνθέτει επωδούς, ένα είδος λυρικού ποιήματος με συγκεκριμένη μετρική δομή. (Όμηρος, «Οδύσσεια» 19.457)
3. Αυτός που τραγουδά ένα ρεφρέν ή χορικό άσμα — Μια πιο γενική σημασία, αναφερόμενη σε κάποιον που συμμετέχει σε ένα άσμα με επαναλαμβανόμενα μέρη.
4. Παρηγορητικός, θεραπευτικός λόγος ή επιρροή — Μεταφορική χρήση για τη δύναμη του λόγου να παρηγορεί, να θεραπεύει ή να πείθει. (Πλάτων, «Χαρμίδης» 157a)
5. Αυτός που ασκεί γοητεία ή πειθώ — Επέκταση της σημασίας σε κάθε μορφή πειθούς ή επιρροής που «γοητεύει» το μυαλό ή την ψυχή. (Πλάτων, «Πολιτεία» 380c)
6. Αυτός που τραγουδά «επάνω σε» ή «εναντίον» — Η σημασία που προκύπτει από τη σύνθεση με την πρόθεση ἐπί, υποδηλώνοντας την κατεύθυνση ή τον σκοπό του άσματος.

Οικογένεια Λέξεων

ἀειδ-/ᾠδ- (ρίζα του ρήματος ἀείδω/ᾄδω, σημαίνει «τραγουδώ, ψάλλω»)

Η ρίζα ἀειδ-/ᾠδ- αποτελεί τη βάση μιας εκτεταμένης οικογένειας λέξεων στην αρχαία ελληνική, όλες σχετιζόμενες με την πράξη του τραγουδιού, της απαγγελίας ή του μέλους. Από αυτή τη ρίζα προέρχονται τόσο οι απλές έννοιες του άσματος όσο και οι πιο σύνθετες, όπως τα ποιητικά είδη και οι τελετουργικές πρακτικές. Η εναλλαγή φωνηέντων (ἀείδω, ᾄδω, ᾠδή) είναι χαρακτηριστική της ελληνικής μορφολογίας, διατηρώντας όμως πάντα τον πυρήνα της σημασίας του «τραγουδώ». Κάθε μέλος της οικογένειας αναπτύσσει μια διαφορετική πτυχή αυτής της θεμελιώδους ανθρώπινης έκφρασης.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία που αναδεικνύουν τις διαφορετικές πτυχές του ἐπῳδοῦ:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΕΠΩΙΔΟΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Πλάτων — Νόμοι, Χαρμίδης, Πολιτεία. Εκδόσεις Loeb Classical Library.
• Όμηρος — Οδύσσεια. Εκδόσεις Loeb Classical Library.
• Αριστοτέλης — Περί Ποιητικής. Εκδόσεις Loeb Classical Library.
• Αριστοφάνης — Όρνιθες. Εκδόσεις Loeb Classical Library.
• Archilochus — Fragmenta. Ed. M. L. West. Oxford: Clarendon Press, 1971.
• Horace — Carmina, Epodi. Ed. D. R. Shackleton Bailey. Stuttgart: Teubner, 11995.