ΕΡΕΒΟΥΣ

Ορισμός

Στην αρχαία ελληνική κοσμογονία, η Ἐρεβοῦς (γενική Ἐρεβοῦς) είναι η θηλυκή μορφή του Ἔρεβος, του αρχέγονου θεού και της περιοχής του σκοταδιού. Κατά τον Ησίοδο στην «Θεογονία» (στ. 123), το Χάος γέννησε το Ἔρεβος και την Νύχτα, οι οποίοι με τη σειρά τους γέννησαν τον Αιθέρα και την Ημέρα. Η Ἐρεβοῦς, ως ουσιαστικό, χρησιμοποιείται συχνά για να περιγράψει την ίδια τη σκοτεινή περιοχή που βρίσκεται κάτω από τη Γη και οδηγεί στον Άδη, ή ως συνώνυμο του ίδιου του Άδη.

Η έννοια της Ἐρεβοῦς εκτείνεται πέρα από την απλή περιγραφή του σκοταδιού. Συμβολίζει την προκοσμική κατάσταση, την απουσία μορφής και φωτός, ένα βασίλειο όπου η ζωή δεν έχει ακόμη αναδυθεί ή όπου επιστρέφει μετά τον θάνατο. Είναι το πέρασμα από τον κόσμο των ζωντανών στον κόσμο των νεκρών, ένα μέρος γεμάτο μυστήριο και φόβο.

Στην ομηρική επική ποίηση, η είσοδος στον Ἔρεβος (ή Ἐρεβοῦς) περιγράφεται ως μια ανατριχιαστική κάθοδος σε ένα μέρος όπου ο ήλιος δεν λάμπει ποτέ. Η χρήση της θηλυκής μορφής Ἐρεβοῦς, αν και λιγότερο συχνή από το αρσενικό Ἔρεβος, υπογραμμίζει την ποιότητα του σκοταδιού ως μια απέραντη, περιβάλλουσα οντότητα, μια σκοτεινή μήτρα από την οποία αναδύονται οι δυνάμεις του φωτός και της ημέρας.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Αρχέγονο Σκοτάδι (Θεότητα) — Η προσωποποίηση του αρχέγονου, κοσμικού σκοταδιού, μία από τις πρώτες οντότητες που γεννήθηκαν από το Χάος στην ελληνική μυθολογία, συχνά σε θηλυκή μορφή Ἐρεβοῦς, ἡ.
2. Περιοχή του Κάτω Κόσμου — Η σκοτεινή περιοχή που βρίσκεται κάτω από τη Γη, λειτουργώντας ως πέρασμα ή προθάλαμος του Άδη, όπου οι ψυχές των νεκρών εισέρχονται.
3. Βαθύ Σκοτάδι, Ζόφος — Γενική έννοια του απόλυτου σκοταδιού, της απουσίας φωτός, που προκαλεί αίσθημα φόβου ή θλίψης.
4. Σκοτεινή Ατμόσφαιρα — Μεταφορική χρήση για να περιγράψει μια ζοφερή, καταθλιπτική ή μυστηριώδη ατμόσφαιρα ή κατάσταση.
5. Σκοτεινή Κάλυψη — Σε ορισμένα συμφραζόμενα, υποδηλώνει την κάλυψη ή την απόκρυψη από το φως, την αδιαφάνεια.
6. Συνώνυμο του Άδη — Πολλές φορές χρησιμοποιείται ποιητικά ή μεταφορικά ως συνώνυμο του Άδη ή του βασιλείου των νεκρών.

Οικογένεια Λέξεων

ἐρεβ- (ρίζα του Ἔρεβος, σημαίνει «σκοτάδι, κάλυψη»)

Η ρίζα ἐρεβ- αποτελεί ένα αρχαιοελληνικό μορφολογικό στοιχείο που συνδέεται άρρηκτα με την έννοια του σκοταδιού, της απουσίας φωτός και της κάλυψης. Από αυτή τη ρίζα αναπτύχθηκε μια οικογένεια λέξεων που περιγράφουν τόσο την κοσμική, αρχέγονη σκοτεινότητα όσο και τις πιο συγκεκριμένες εκφάνσεις του ζόφου. Η ρίζα αυτή, ανήκοντας στο αρχαιότερο στρώμα της ελληνικής γλώσσας, δεν έχει εξωγενείς συγγένειες και η σημασιολογική της εξέλιξη είναι εσωτερική. Κάθε μέλος της οικογένειας αυτής εμπλουτίζει την αρχική έννοια, προσδίδοντας είτε μια ιδιότητα (επίθετα) είτε μια συγκεκριμένη μορφή (ουσιαστικά) του σκοταδιού.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η παρουσία της Ἐρεβοῦς και του Ἔρεβος στην αρχαία γραμματεία είναι καθοριστική για την κατανόηση της ελληνικής κοσμογονίας και της αντίληψης του θανάτου:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΕΡΕΒΟΥΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement (Oxford: Clarendon Press, 1996).
• Ησίοδος — Θεογονία, επιμέλεια M. L. West (Oxford: Clarendon Press, 1966).
• Όμηρος — Οδύσσεια, επιμέλεια D. B. Monro και T. W. Allen (Oxford: Clarendon Press, 1917).
• Αισχύλος — Προμηθεύς Δεσμώτης, επιμέλεια M. L. West (Stuttgart: Teubner, 1990).
• Kirk, G. S. — The Nature of Greek Myths (Harmondsworth: Penguin Books, 1974).
• Guthrie, W. K. C. — Orpheus and Greek Religion: A Study of the Orphic Movement (Princeton: Princeton University Press, 1993).