ΑΡΧΙΚΗ › ΛΕΞΙΚΟ › ΦΙΛΟΛΑΚΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ

φιλολάκων (—)

ΦΙΛΟΛΑΚΩΝ

ΛΕΞΑΡΙΘΜΟΣ 1511

Η φιλολακωνία, η αγάπη για τη Σπάρτη και τον τρόπο ζωής της, ήταν ένα ισχυρό πολιτικό και πολιτισμικό ρεύμα στην αρχαία Ελλάδα, ιδιαίτερα στην Αθήνα του 5ου και 4ου αιώνα π.Χ. Ο φιλολάκων θαύμαζε την πειθαρχία, τη λιτότητα και την στρατιωτική αποτελεσματικότητα των Λακεδαιμονίων, συχνά σε αντίθεση με την αθηναϊκή δημοκρατία. Προσωπικότητες όπως ο Ξενοφών και ο Κριτίας ήταν γνωστοί φιλολάκωνες, ενώ ακόμη και ο Πλάτων επηρεάστηκε από στοιχεία του λακωνικού πολιτεύματος. Ο λεξάριθμός του (1511) υποδηλώνει μια σύνθετη ιδεολογία που συνδυάζει την αγάπη (φιλ-) με την τάξη και την αυστηρότητα (Λάκων).

ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΦΑΛΜΑΤΟΣ

Ορισμός

Ο φιλολάκων (ουσ. αρσ. και επίθ.) είναι αυτός που αγαπά ή θαυμάζει τους Λάκωνες, δηλαδή τους Σπαρτιάτες, και κατ' επέκταση τον λακωνικό τρόπο ζωής, το πολίτευμα και τις αρετές τους. Ο όρος αναδείχθηκε κυρίως στην Αθήνα κατά τον 5ο και 4ο αιώνα π.Χ., σε μια περίοδο έντονων πολιτικών και ιδεολογικών αντιπαραθέσεων μεταξύ της δημοκρατικής Αθήνας και της ολιγαρχικής Σπάρτης.

Οι φιλολάκωνες συχνά επέκριναν την αθηναϊκή δημοκρατία για την αστάθειά της, την ευμεταβλητότητα των νόμων της και την υποτιθέμενη «χαλαρότητα» των ηθών της. Αντιθέτως, εξυμνούσαν τη σπαρτιατική πειθαρχία, τη λιτότητα, την αφοσίωση στο κράτος, την στρατιωτική ανδρεία και την ευστάθεια του πολιτεύματος. Για πολλούς, η Σπάρτη αποτελούσε ένα πρότυπο «ευνομίας», δηλαδή καλής τάξης και νομοθεσίας.

Ανάμεσα στους πιο γνωστούς φιλολάκωνες συγκαταλέγονται ο ιστορικός και στρατιωτικός Ξενοφών, ο οποίος έγραψε τη «Λακεδαιμονίων Πολιτεία» ως ύμνο στη Σπάρτη, και ο Κριτίας, ένας από τους Τριάκοντα Τυράννους, ο οποίος ήταν ένθερμος υποστηρικτής του σπαρτιατικού συστήματος. Ακόμη και ο Πλάτων, αν και κριτικός, ενσωμάτωσε πολλά στοιχεία του λακωνικού ιδεώδους στην ιδανική του πολιτεία, όπως την έμφαση στην παιδεία, την κοινοκτημοσύνη και την αφοσίωση στο κοινό καλό.

Ετυμολογία

φιλολάκων ← φίλος + Λάκων

Η λέξη φιλολάκων είναι σύνθετη, προερχόμενη από το ουσιαστικό «φίλος» (που σημαίνει «αυτός που αγαπά, φίλος») και το εθνικό «Λάκων» (που αναφέρεται στους κατοίκους της Λακωνίας, δηλαδή τους Σπαρτιάτες). Η ρίζα «φιλ-» απαντάται σε πλήθος αρχαίων ελληνικών λέξεων που εκφράζουν αγάπη, προτίμηση ή τάση προς κάτι, ενώ το «Λάκων» προέρχεται από την περιοχή της Λακωνίας. Πρόκειται για αρχαιοελληνικές ρίζες του αρχαιότερου στρώματος της γλώσσας, που συνδυάζονται για να δημιουργήσουν μια νέα έννοια.

Η σύνθεση με το πρόθεμα «φιλο-» είναι εξαιρετικά παραγωγική στην ελληνική γλώσσα, δημιουργώντας λέξεις όπως φιλόσοφος, φιλότιμος, φιλόκαλος, που εκφράζουν την αγάπη ή την τάση προς τη σοφία, την τιμή, το κάλλος αντίστοιχα. Το δεύτερο συνθετικό, «Λάκων», δίνει παράγωγα όπως Λακωνίζω (μιμούμαι τους Λάκωνες), Λακωνικός (σπαρτιατικός, λιτός) και Λακωνισμός (η μίμηση των λακωνικών ηθών). Η λέξη φιλολάκων αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η αρχαία ελληνική γλώσσα συνέθετε έννοιες για να περιγράψει σύνθετες πολιτικές και κοινωνικές στάσεις.

Οι Κύριες Σημασίες

Υποστηρικτής του λακωνικού πολιτεύματος — Αυτό που αγαπά και υποστηρίζει το ολιγαρχικό πολίτευμα της Σπάρτης, σε αντίθεση με τη δημοκρατία.
Θαυμαστής των σπαρτιατικών αρετών — Αυτό που εκτιμά ιδιαίτερα την πειθαρχία, τη λιτότητα, την ανδρεία και την αφοσίωση στο κράτος των Σπαρτιατών.
Κριτικός της αθηναϊκής δημοκρατίας — Συχνά, ο φιλολάκων εξέφραζε την απογοήτευσή του ή την αντίθεσή του προς τις αρχές και τη λειτουργία της αθηναϊκής δημοκρατίας.
Οπαδός αυστηρών, ολιγαρχικών δομών — Ευρύτερα, αυτός που τάσσεται υπέρ ενός κοινωνικού και πολιτικού συστήματος βασισμένου στην τάξη, την ιεραρχία και την αυστηρή εφαρμογή των νόμων.
Αντιδημοκρατικός (με αρνητική χροιά) — Σε ορισμένα πλαίσια, ο όρος χρησιμοποιήθηκε με αρνητική έννοια για να χαρακτηρίσει όσους θεωρούνταν εχθροί της δημοκρατίας.
Αναζητητής της «ευνομίας» — Σε φιλοσοφικό πλαίσιο, αυτός που αναζητούσε την ιδανική πολιτική τάξη και νομοθεσία, όπως αυτή που αποδιδόταν στη Σπάρτη.

Οικογένεια Λέξεων

φιλ- (από φίλος, φιλέω) και Λακων- (από Λάκων)

Η ρίζα του φιλολάκωνος είναι σύνθετη, προερχόμενη από το «φιλ-» (που σημαίνει αγάπη, φιλία, προτίμηση) και το «Λακων-» (που αναφέρεται στους κατοίκους της Λακωνίας, δηλαδή τους Σπαρτιάτες). Η οικογένεια λέξεων που προκύπτει εξερευνά τόσο την έννοια της αγάπης και της προτίμησης όσο και τις ιδιότητες που συνδέονται με τη Σπάρτη. Αυτή η σύνθεση αναδεικνύει την ιδεολογική προτίμηση προς ένα συγκεκριμένο πολιτικό και κοινωνικό μοντέλο. Κάθε μέλος της οικογένειας φωτίζει μια πτυχή αυτής της σύνθετης σχέσης, είτε την πράξη της αγάπης, είτε την ιδιότητα του φίλου, είτε τα χαρακτηριστικά του λακωνικού τρόπου ζωής.

φιλέω ρήμα · λεξ. 1345

Το ρήμα «φιλέω» σημαίνει «αγαπώ, έχω φιλική διάθεση, προτιμώ». Αποτελεί τη βάση του πρώτου συνθετικού του φιλολάκωνος, εκφράζοντας την αγάπη ή την προτίμηση προς κάτι ή κάποιον. Στην κλασική ελληνική, διακρίνεται από τον «έρως» (ερωτική επιθυμία) και την «ἀγάπη» (ανιδιοτελής αγάπη).

φίλος ὁ · ουσιαστικό · λεξ. 810

Το ουσιαστικό «φίλος» (και επίθετο) σημαίνει «αγαπητός, φιλικός, αυτός που αγαπά». Από αυτό προέρχεται το πρόθεμα «φιλο-» σε σύνθετες λέξεις. Στην περίπτωση του φιλολάκωνος, υποδηλώνει την ιδιότητα του φίλου ή του υποστηρικτή των Λακώνων.

φιλοσοφία ἡ · ουσιαστικό · λεξ. 1391

Η «φιλοσοφία» (αγάπη για τη σοφία) είναι ένα από τα πιο γνωστά παράγωγα του «φιλ-». Αν και δεν συνδέεται άμεσα με τη Σπάρτη, δείχνει την παραγωγικότητα της ρίζας «φιλ-» στη δημιουργία εννοιών που εκφράζουν την αγάπη για μια ιδέα ή αξία. Στον Πλάτωνα, η φιλοσοφία είναι η ανώτερη επιδίωξη.

Λάκων ὁ · ουσιαστικό · λεξ. 901

Ο «Λάκων» είναι ο κάτοικος της Λακωνίας, δηλαδή ο Σπαρτιάτης. Αποτελεί το δεύτερο συνθετικό του φιλολάκωνος και είναι κεντρικός στην κατανόηση της λέξης, καθώς προσδιορίζει το αντικείμενο της αγάπης ή του θαυμασμού. Οι Λάκωνες ήταν γνωστοί για τον λιτό και πειθαρχημένο τρόπο ζωής τους.

Λακωνίζω ρήμα · λεξ. 1718

Το ρήμα «Λακωνίζω» σημαίνει «μιμούμαι τους Λάκωνες, υιοθετώ τα λακωνικά ήθη ή τον τρόπο ομιλίας». Δείχνει την επιρροή του λακωνικού προτύπου και την προσπάθεια άλλων να το ενσωματώσουν στη ζωή τους, μια πρακτική που συχνά συνδεόταν με τους φιλολάκωνες.

Λακωνικός επίθετο · λεξ. 1201

Το επίθετο «Λακωνικός» σημαίνει «σπαρτιατικός, που ανήκει ή αναφέρεται στους Λάκωνες». Χρησιμοποιείται επίσης για να περιγράψει κάτι λιτό, σύντομο και περιεκτικό (π.χ. «λακωνικός λόγος»), αντικατοπτρίζοντας τη φήμη των Σπαρτιατών για την οικονομία στην έκφραση.

φιλοτιμία ἡ · ουσιαστικό · λεξ. 971

Η «φιλοτιμία» (αγάπη για την τιμή) εκφράζει την επιθυμία για τιμή, δόξα ή διάκριση. Στην αρχαία Ελλάδα, μπορούσε να έχει θετική σημασία (ευγενής φιλοδοξία) ή αρνητική (ματαιοδοξία). Συνδέεται με τη ρίζα «φιλ-» και αναδεικνύει μια άλλη πτυχή της αγάπης για μια αξία, όπως η τιμή, που ήταν σημαντική και για τους Σπαρτιάτες.

φιλοκαλέω ρήμα · λεξ. 1466

Το ρήμα «φιλοκαλέω» σημαίνει «αγαπώ το ωραίο, επιδιώκω την ομορφιά, είμαι φιλόκαλος». Αν και οι Σπαρτιάτες ήταν γνωστοί για τη λιτότητα, η έννοια της αγάπης για το κάλλος (είτε αισθητικό είτε ηθικό) είναι θεμελιώδης για τη ρίζα «φιλ-» και δείχνει την ευρύτητα των εννοιών που μπορεί να εκφράσει.

Η Φιλοσοφική Διαδρομή

Η έννοια του φιλολάκωνος και της φιλολακωνίας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις της αρχαίας Ελλάδας.

5ος αι. Π.Χ. (Πελοποννησιακός Πόλεμος)

Γένεση της ιδεολογίας

Κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου, η αντιπαράθεση Αθήνας-Σπάρτης οδήγησε στην εμφάνιση και ενίσχυση της φιλολακωνίας ως πολιτικής στάσης στην Αθήνα.

Τέλη 5ου αι. Π.Χ. (Κριτίας, Ξενοφών)

Κορυφαίοι εκπρόσωποι

Ο Κριτίας, ηγετική μορφή των Τριάκοντα Τυράννων, και ο ιστορικός Ξενοφών αναδεικνύονται ως οι πιο γνωστοί φιλολάκωνες, θαυμάζοντας και προβάλλοντας το σπαρτιατικό πρότυπο.

4ος αι. Π.Χ. (Πλάτων)

Φιλοσοφική επιρροή

Ο Πλάτων, αν και δεν ήταν αμιγώς φιλολάκων, ενσωμάτωσε στοιχεία του σπαρτιατικού πολιτεύματος, όπως η αυστηρή παιδεία και η αφοσίωση στην πόλη, στην ιδανική του Πολιτεία και στους Νόμους.

4ος αι. Π.Χ. (Αριστοτέλης)

Ανάλυση του πολιτεύματος

Ο Αριστοτέλης στα «Πολιτικά» του αναλύει το σπαρτιατικό πολίτευμα, επισημαίνοντας τόσο τα πλεονεκτήματα όσο και τις αδυναμίες του, συμβάλλοντας στην κατανόηση της φιλολακωνικής σκέψης.

Ελληνιστική και Ρωμαϊκή Εποχή

Διατήρηση του ιδεώδους

Η Σπάρτη συνέχισε να αποτελεί σύμβολο αρχαίας αρετής και πειθαρχίας, με τη φιλολακωνία να διατηρείται ως ιδεολογικό ρεύμα, αν και με διαφορετικές εκφάνσεις.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία σημαντικά χωρία που αναδεικνύουν την έννοια του φιλολάκωνος και της φιλολακωνίας:

«οἱ φιλολάκωνες»

οι φιλολάκωνες

Ξενοφών, Ελληνικά 5.4.34

«τὴν ἀρετὴν τὴν Λακωνικήν»

τη λακωνική αρετή

Πλάτων, Νόμοι 630c

«τῆς Λακωνικῆς πολιτείας»

της λακωνικής πολιτείας

Αριστοτέλης, Πολιτικά 1270b

Λεξαριθμική Ανάλυση

Ο λεξάριθμος της λέξης ΦΙΛΟΛΑΚΩΝ είναι 1511, από την πρόσθεση των τιμών των γραμμάτων:

Φ = 500

Φι

Ι = 10

Ιώτα

Λ = 30

Λάμδα

Ο = 70

Όμικρον

Λ = 30

Λάμδα

Α = 1

Άλφα

Κ = 20

Κάππα

Ω = 800

Ωμέγα

Ν = 50

Νι

= 1511

Σύνολο

500 + 10 + 30 + 70 + 30 + 1 + 20 + 800 + 50 = 1511

Το 1511 είναι πρώτος αριθμός — αδιαίρετος, χαρακτηριστικό που οι Πυθαγόρειοι θεωρούσαν σημάδι καθαρής ουσίας.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΦΙΛΟΛΑΚΩΝ:

Μέθοδος	Αποτέλεσμα	Σημασία
Συναρίθμηση	1511	Πρώτος αριθμός
Αριθμολογία Δεκάδας	8	1+5+1+1 = 8 — Οκτάδα, ο αριθμός της σταθερότητας και της τάξης, που συνάδει με την επιθυμία των φιλολακώνων για ένα σταθερό πολίτευμα.
Αριθμός Γραμμάτων	9	9 γράμματα — Εννεάδα, ο αριθμός της πληρότητας και της ολοκλήρωσης, υποδηλώνοντας την επιδίωξη ενός ολοκληρωμένου ιδεώδους.
Αθροιστική	1/10/1500	Μονάδες 1 · Δεκάδες 10 · Εκατοντάδες 1500
Περιττός/Ζυγός	Περιττός	Αρσενική δύναμη
Αριστερό/Δεξί Χέρι	Δεξί	Θεϊκό πεδίο (≥100)
Πηλίκον	—	Συγκριτική μέθοδος
Νοταρικόν	Φ-Ι-Λ-Ο-Λ-Α-Κ-Ω-Ν	Φιλία Ισχυρή Λακωνικών Ορθών Λόγων Αποδεικνύει Καλών Ωφελειών Νόμους.
Γραμματικές Ομάδες	5Φ · 5Σ · 0Δ	5 φωνήεντα (Ι, Ο, Α, Ω, Ω) και 5 σύμφωνα (Φ, Λ, Λ, Κ, Ν). Η ισορροπία αυτή μπορεί να συμβολίζει την αρμονία και την τάξη που επιζητούσαν οι φιλολάκωνες.
Παλινδρομικά	Όχι
Ονοματομαντεία	—	Συγκριτική
Σφαίρα Δημοκρίτου	—	Μαντική με σεληνιακή ημέρα
Ζωδιακή Ισοψηφία	Κρόνος ♄ / Ιχθύες ♓	1511 mod 7 = 6 · 1511 mod 12 = 11

Ισόψηφες Λέξεις (1511)

Λέξεις από το λεξικό Liddell-Scott-Jones με τον ίδιο λεξάριθμο (1511) αλλά διαφορετική ρίζα:

φίλαρχος

Ο «φίλαρχος» (φίλος της εξουσίας) είναι αυτός που αγαπά την εξουσία ή την αρχή. Η ισοψηφία του με τον φιλολάκωνα είναι ενδιαφέρουσα, καθώς οι φιλολάκωνες συχνά υποστήριζαν ολιγαρχικά καθεστώτα, όπου η εξουσία ήταν συγκεντρωμένη σε λίγους.

φίλαυτος

Ο «φίλαυτος» (αυτός που αγαπά τον εαυτό του) σημαίνει εγωιστής. Αντιτίθεται στην αφοσίωση στο κοινό καλό που υποτίθεται ότι χαρακτήριζε τους Σπαρτιάτες και που οι φιλολάκωνες θαύμαζαν.

φιλοπροσήγορος

Ο «φιλοπροσήγορος» (αυτός που αγαπά να προσφωνεί ή να προσφωνείται, ευπροσήγορος) αναφέρεται στην κοινωνική ευγένεια. Η ισοψηφία του με τον φιλολάκωνα μπορεί να υποδηλώνει την κοινωνική διάσταση της πολιτικής στάσης, καθώς οι φιλολάκωνες ήταν μια αναγνωρίσιμη κοινωνική ομάδα.

σύστασις

Η «σύστασις» σημαίνει «σύνθεση, σύσταση, οργάνωση». Είναι μια λέξη που σχετίζεται με την οργάνωση ενός κράτους ή ενός πολιτεύματος, κάτι που ήταν κεντρικό στην ιδεολογία των φιλολακώνων που θαύμαζαν την «σύσταση» του σπαρτιατικού κράτους.

τυραννοδιδάσκαλος

Ο «τυραννοδιδάσκαλος» (δάσκαλος τυράννων) είναι μια λέξη με έντονη πολιτική χροιά. Η ισοψηφία της με τον φιλολάκωνα υπογραμμίζει τις κατηγορίες που δέχονταν οι τελευταίοι ως υποστηρικτές αυταρχικών καθεστώτων, ακόμη και τυραννίδων.

Στο λεξικό LSJ υπάρχουν συνολικά 79 λέξεις με λεξάριθμο 1511. Για τον πλήρη κατάλογο και AI σημασιολογικό φιλτράρισμα, δες το διαδραστικό εργαλείο.

Πηγές & Βιβλιογραφία

Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement, Oxford: Clarendon Press, 1996.
Ξενοφών — Ελληνικά, Βιβλίο Ε', Κεφάλαιο 4, Παράγραφος 34.
Πλάτων — Νόμοι, Βιβλίο Α', 630c.
Αριστοτέλης — Πολιτικά, Βιβλίο Β', 1270b.
Θουκυδίδης — Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου, Βιβλίο Η', Κεφάλαιο 68.
Connor, W. R. — The New Politicians of Fifth-Century Athens, Princeton University Press, 1971.

Εξερεύνησε τη λέξη στο διαδραστικό εργαλείο

AI φιλτράρισμα ισόψηφων + όλες οι μέθοδοι ενεργές

ΑΝΟΙΞΕ ΤΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ →

← Όλες οι λέξεις