ΓΛΥΠΤΙΚΟΝ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, το «γλυπτικόν» (ως ουδέτερο ουσιαστικό) σημαίνει «γλυπτό, σκαλιστό έργο», ενώ ως επίθετο («γλυπτικός, -ή, -όν») σημαίνει «αυτός που αφορά τη γλυπτική, σκαλιστός». Η λέξη προέρχεται από το ρήμα «γλύφω», που σημαίνει «χαράσσω, σκαλίζω, λαξεύω».

Στην αρχαία Ελλάδα, η γλυπτική ήταν μια από τις σημαντικότερες καλές τέχνες, με έργα που κοσμούσαν ναούς, δημόσιους χώρους και ιδιωτικές κατοικίες. Το «γλυπτικόν» ως όρος υποδηλώνει όχι μόνο το τελικό προϊόν της τέχνης, αλλά και την ίδια την ιδιότητα του να είναι σκαλιστό ή διαμορφωμένο με τέτοιο τρόπο. Η χρήση του ως ουσιαστικού αναδεικνύει την υλική υπόσταση του έργου τέχνης, σε αντίθεση με την «γλυπτική» (τέχνη) που αναφέρεται στην αφηρημένη έννοια της τέχνης.

Η σημασία του «γλυπτικόν» επεκτείνεται πέρα από την απλή περιγραφή ενός αντικειμένου. Περιλαμβάνει την τεχνική δεξιοτεχνία, την αισθητική αξία και την πολιτισμική σημασία που αποδίδονταν στα γλυπτά έργα. Από τα πρώιμα ξόανα μέχρι τα περίτεχνα αγάλματα της κλασικής περιόδου, το γλυπτικόν αντιπροσώπευε την ανθρώπινη ικανότητα να μεταμορφώνει την ύλη σε μορφή και νόημα.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Αυτός που αφορά τη γλυπτική — Ως επίθετο, περιγράφει οτιδήποτε σχετίζεται με την τέχνη του σκαλίσματος ή της διαμόρφωσης υλικών. Π.χ. «γλυπτικὸν ἔργον» (γλυπτό έργο).
2. Σκαλιστός, λαξευμένος — Περιγράφει την ιδιότητα ενός αντικειμένου που έχει υποστεί επεξεργασία με εργαλεία γλυπτικής, όπως πέτρα, ξύλο ή ελεφαντόδοντο.
3. Το γλυπτό έργο, το άγαλμα — Ως ουσιαστικό (τὸ γλυπτικόν), αναφέρεται στο τελικό προϊόν της γλυπτικής τέχνης, ένα σκαλισμένο ή πλασμένο αντικείμενο, όπως ένα άγαλμα ή ένα ανάγλυφο.
4. Η τέχνη της γλυπτικής — Σε ορισμένα πλαίσια, ιδίως στον Πλάτωνα, το «τὸ γλυπτικόν» μπορεί να αναφέρεται στην ίδια την τέχνη ή την ικανότητα της γλυπτικής, ως μέρος των τεχνών της δημιουργίας (π.χ. «τὸ γλυπτικὸν καὶ τὸ πλαστικὸν»).
5. Ανάγλυφο έργο — Συχνά χρησιμοποιείται για να περιγράψει έργα σε ανάγλυφη μορφή, όπου οι μορφές προεξέχουν από μια επίπεδη επιφάνεια.
6. Εγχάρακτο σχέδιο — Σε ευρύτερη έννοια, μπορεί να αναφέρεται σε οποιοδήποτε σχέδιο ή μορφή έχει χαραχθεί σε μια επιφάνεια.

Οικογένεια Λέξεων

γλυπ- (ρίζα του ρήματος γλύφω, σημαίνει «χαράσσω, σκαλίζω»)

Η ρίζα «γλυπ-» αποτελεί τη βάση μιας οικογένειας λέξεων που περιγράφουν την πράξη και το αποτέλεσμα του σκαλίσματος, της χάραξης και της διαμόρφωσης υλικών. Προερχόμενη από το αρχαίο ελληνικό ρήμα «γλύφω», αυτή η ρίζα υποδηλώνει την ανθρώπινη ικανότητα να μεταμορφώνει την ακατέργαστη ύλη σε μορφή, είτε πρόκειται για πέτρα, ξύλο, μέταλλο ή άλλο υλικό. Η σημασιολογική της εμβέλεια καλύπτει τόσο την τεχνική διαδικασία όσο και το αισθητικό αποτέλεσμα, γεννώντας όρους που αφορούν τον καλλιτέχνη, το έργο και την ίδια την τέχνη.

Στα Αρχαία Κείμενα

Ο Πλάτων, στην πραγματεία του «Σοφιστής», χρησιμοποιεί τον όρο «γλυπτικόν» για να αναφερθεί στην τέχνη της γλυπτικής, τοποθετώντας την σε ένα ευρύτερο πλαίσιο των τεχνών της δημιουργίας.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΓΛΥΠΤΙΚΟΝ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Πλάτων — Σοφιστής. Μετάφραση και σχόλια.
• Boardman, John — Greek Sculpture: The Archaic Period. London: Thames and Hudson, 1978.
• Boardman, John — Greek Sculpture: The Classical Period. London: Thames and Hudson, 1985.
• Pollitt, J. J. — Art and Experience in Classical Greece. Cambridge: Cambridge University Press, 1972.
• Stewart, Andrew — Greek Sculpture: A Critical History. New Haven: Yale University Press, 1990.