ΓΡΑΦΙΚΟΤΗΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η γραφικότης, θηλυκό ουσιαστικό, δηλώνει την «ποιότητα του γραφικού» (the quality of being γραφικός). Η λέξη γραφικός (επίθετο) έχει ευρύ φάσμα σημασιών, ξεκινώντας από «αυτός που σχετίζεται με τη γραφή» ή «αυτός που χρησιμοποιείται για τη γραφή», και επεκτείνεται σε «αυτός που σχετίζεται με τη ζωγραφική» ή «αυτός που είναι ικανός στη ζωγραφική». Συνεπώς, η γραφικότης αρχικά αναφερόταν στην ικανότητα ή την ποιότητα της γραπτής ή εικαστικής αναπαράστασης.

Στην κλασική και ελληνιστική περίοδο, η γραφικότης συνδέεται στενά με τη ρητορική και την τέχνη. Περιγράφει την ενάργεια και τη ζωντάνια μιας περιγραφής, την ικανότητα του λόγου να «ζωγραφίζει» εικόνες στο μυαλό του ακροατή ή αναγνώστη. Ο Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς, για παράδειγμα, χρησιμοποιεί τον όρο γραφικός για να επαινέσει τη σαφήνεια και την παραστατικότητα της έκφρασης. Η γραφικότης, λοιπόν, δεν ήταν απλώς η πράξη της γραφής, αλλά η αποτελεσματικότητά της στην αναπαράσταση.

Με την πάροδο του χρόνου, και ιδιαίτερα στην ύστερη αρχαιότητα και τη βυζαντινή περίοδο, η σημασία της γραφικότητος διευρύνθηκε για να συμπεριλάβει την αισθητική ποιότητα της οπτικής αναπαράστασης, είτε σε έργα τέχνης είτε σε φυσικά τοπία. Η «γραφική» πλέον δεν ήταν μόνο η ακριβής ή ζωντανή περιγραφή, αλλά και η όμορφη, η ενδιαφέρουσα, η χαρακτηριστική εικόνα. Αυτή η εξέλιξη την καθιστά κεντρικό όρο στην αισθητική και την κριτική τέχνης.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Η ποιότητα της γραπτής έκφρασης — Η ικανότητα του λόγου να αποδίδει με σαφήνεια, ακρίβεια και ζωντάνια.
2. Η παραστατικότητα, η ενάργεια — Η ιδιότητα μιας περιγραφής να δημιουργεί έντονες εικόνες στο μυαλό του αναγνώστη, σαν να τις «βλέπει».
3. Η ποιότητα της εικαστικής αναπαράστασης — Η δεξιοτεχνία ή η αισθητική αξία ενός σχεδίου, μιας ζωγραφιάς ή μιας γλυπτικής απεικόνισης.
4. Η ζωντάνια, η παραστατικότητα (στη ρητορική) — Η ικανότητα ενός ρήτορα να κάνει την αφήγησή του τόσο ζωντανή που να φαίνεται σαν να συμβαίνει μπροστά στα μάτια του κοινού.
5. Το γραφικό, το ιδιόμορφο (σε αισθητική) — Η ποιότητα που καθιστά κάτι ενδιαφέρον, χαρακτηριστικό ή όμορφο με έναν ιδιαίτερο, συχνά παραδοσιακό ή ρουστίκ τρόπο (κυρίως σε νεότερη χρήση).
6. Η εικονογραφική ποιότητα — Η ιδιότητα ενός κειμένου ή μιας σκηνής να είναι πλούσια σε εικόνες και οπτικά στοιχεία.

Οικογένεια Λέξεων

γραφ- (ρίζα του ρήματος γράφω, σημαίνει «χαράσσω, αποτυπώνω»)

Η ρίζα γραφ- είναι θεμελιώδης στην αρχαία ελληνική, δηλώνοντας αρχικά την ενέργεια του «χαράσσω» ή «σκαλίζω» σε μια επιφάνεια. Από αυτή την πρωταρχική σημασία της φυσικής αποτύπωσης, εξελίχθηκε για να περιλάβει την πράξη της γραφής με γράμματα και της ζωγραφικής με σχέδια ή χρώματα. Η παραγωγικότητά της είναι τεράστια, δημιουργώντας μια οικογένεια λέξεων που καλύπτουν κάθε πτυχή της καταγραφής, της αναπαράστασης και της επικοινωνίας μέσω συμβόλων ή εικόνων. Κάθε μέλος της οικογένειας αναπτύσσει μια συγκεκριμένη απόχρωση της βασικής έννοιας, από την ενέργεια του ρήματος μέχρι την ποιότητα του ουσιαστικού και την ιδιότητα του επιθέτου.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η γραφικότης και οι συγγενείς της έννοιες βρίσκονται στον πυρήνα της αρχαίας ρητορικής και αισθητικής, όπως φαίνεται σε αυτά τα χαρακτηριστικά χωρία.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΓΡΑΦΙΚΟΤΗΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Διονύσιος Αλικαρνασσεύς — Περὶ Συνθέσεως Ὀνομάτων. Loeb Classical Library, Harvard University Press.
• Φιλόστρατος ο Πρεσβύτερος — Εικόνες. Loeb Classical Library, Harvard University Press.
• Ιωάννης Χρυσόστομος — Εις την Γένεσιν Ομιλία. Patrologia Graeca, Migne.
• Smyth, H. W. — Greek Grammar. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1956.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature, 3rd ed. Chicago: University of Chicago Press, 2000.