ΙΕΡΕΥΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones (LSJ), ο ἱερεύς (από το ἱερός, «ιερός») είναι αυτός που προσφέρει θυσίες, ο ιερέας, ο λειτουργός των ιερών. Στην αρχαία Ελλάδα, η ιεροσύνη δεν ήταν ένα ενιαίο, κεντρικά οργανωμένο σύστημα όπως αργότερα στον Χριστιανισμό, αλλά αποτελούσε ένα σύνολο τοπικών και κρατικών λειτουργημάτων. Οι ιερείς ήταν συνήθως δημόσιοι αξιωματούχοι, επιφορτισμένοι με τη διαχείριση και την τέλεση των λατρευτικών πράξεων για λογαριασμό της κοινότητας ή της πόλης.

Ο ρόλος του ιερέα διέφερε ανάλογα με τη θεότητα στην οποία υπηρετούσε και την πόλη. Συχνά, η θέση ήταν κληρονομική σε συγκεκριμένες οικογένειες (π.χ. οι Ευμολπίδες στην Ελευσίνα), ενώ σε άλλες περιπτώσεις οι ιερείς εκλέγονταν ή κληρώνονταν για συγκεκριμένη θητεία. Τα καθήκοντά τους περιλάμβαναν την επίβλεψη των ιερών χώρων, την τέλεση θυσιών, την οργάνωση εορτών και πομπών, καθώς και τη διαχείριση της περιουσίας των ιερών.

Είναι σημαντικό να διαχωριστεί ο ἱερεύς από άλλες θρησκευτικές μορφές, όπως ο μάντις (ο προφήτης, αυτός που ερμηνεύει τα σημάδια των θεών) ή ο ὀργεών (ο τελετουργός ιδιωτικών λατρειών). Ο ιερέας ήταν πρωτίστως ο εκτελεστής των καθιερωμένων, δημόσιων λατρευτικών πράξεων, ο εγγυητής της ορθής σχέσης μεταξύ της πόλης και των θεών της. Η πολιτική του σημασία ήταν αδιαμφισβήτητη, καθώς η ευημερία της πόλης θεωρούνταν άμεσα συνδεδεμένη με την ευλάβεια και την τήρηση των θρησκευτικών παραδόσεων.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Αυτός που προσφέρει θυσίες — Η πρωταρχική σημασία: ο λειτουργός που τελεί τις θυσίες και τις ιερές τελετές για λογαριασμό της κοινότητας ή του κράτους.
2. Δημόσιος αξιωματούχος — Στην πόλη-κράτος, ο ιερέας ήταν συχνά ένας δημόσιος λειτουργός, εκλεγμένος ή κληρωτός, με συγκεκριμένα καθήκοντα και προνόμια.
3. Κάτοχος ιερού αξιώματος — Ο τίτλος που δινόταν σε αυτόν που είχε την ευθύνη μιας συγκεκριμένης λατρείας ή ενός ιερού (π.χ. «ἱερεὺς Διός», «ἱερεὺς Ἀθηνᾶς»).
4. Οποιοσδήποτε επιτελεί ιερά καθήκοντα — Ευρύτερα, μπορεί να αναφέρεται σε οποιοδήποτε πρόσωπο που εκτελεί θρησκευτικές ή τελετουργικές πράξεις.
5. Ο αφιερωμένος σε κάτι — Μεταφορική χρήση για κάποιον που είναι πλήρως αφοσιωμένος σε ένα έργο, μια ιδέα ή μια τέχνη, σαν να την υπηρετεί ιερά.
6. Χριστιανικός κληρικός — Στην Καινή Διαθήκη και αργότερα στον Χριστιανισμό, ο όρος χρησιμοποιείται για τον πρεσβύτερο, τον λειτουργό της Εκκλησίας.

Οικογένεια Λέξεων

ἱερ- (αρχαιοελληνική ρίζα που σημαίνει «ιερό, άγιο»)

Η ρίζα ἱερ- είναι θεμελιώδης για την κατανόηση του θρησκευτικού και λατρευτικού βίου των αρχαίων Ελλήνων. Από αυτήν προέρχονται λέξεις που περιγράφουν το «ιερό» ως τόπο, πράξη, πρόσωπο ή ιδιότητα. Η σημασία της εκτείνεται από την αφιέρωση στους θεούς μέχρι την τέλεση των τελετουργιών και την ίδια την ιδιότητα του ιερού. Η ρίζα αυτή, αν και αρχαιοελληνική, δεν έχει σαφή εξωελληνική ετυμολογία, υποδηλώνοντας την ενδογενή της ανάπτυξη στην ελληνική γλώσσα. Κάθε μέλος της οικογένειας αναπτύσσει μια συγκεκριμένη πτυχή της έννοιας του ιερού.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία που αναδεικνύουν τον ρόλο του ιερέα στην αρχαία και πρώιμη χριστιανική γραμματεία:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΙΕΡΕΥΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Πλάτων — Νόμοι, Βιβλίο VI.
• Όμηρος — Ιλιάς, Ραψωδία Α.
• Καινή Διαθήκη — Προς Εβραίους, Α' Πέτρου.
• Burkert, W. — Greek Religion. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1985.
• DGE (Diccionario Griego-Español) — Instituto de Filología, CSIC, Madrid.