ΟΛΟΝ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, το ὅλον σημαίνει «το σύνολο, το πλήρες, το ακέραιο», ως ουσιαστικοποιημένο επίθετο του ὅλος. Η έννοια του Όλου είναι κεντρική στην αρχαία ελληνική σκέψη, καθώς αντιπαρατίθεται συχνά με το «μέρος» (μέρος) και το «πολλά» (πολλά), αποτελώντας τη βάση για συζητήσεις περί ενότητας και πολλαπλότητας, συνέχειας και ασυνέχειας.

Στη φιλοσοφία, το Όλον δεν είναι απλώς το άθροισμα των μερών του, αλλά μια οργανική ενότητα με δική της ταυτότητα και λειτουργία. Ο Παρμενίδης, για παράδειγμα, περιγράφει το Ον ως ένα αδιαίρετο, ακίνητο και πλήρες Όλον. Ο Πλάτων εξετάζει το Όλον σε σχέση με τις Ιδέες, ενώ ο Αριστοτέλης αναλύει τη σχέση του Όλου με τα μέρη του, τονίζοντας ότι «το Όλον είναι κάτι περισσότερο από το άθροισμα των μερών του» (Μετά τα Φυσικά, Ζ 17, 1041b 11-12).

Στα μαθηματικά και την επιστήμη, το ὅλον αναφέρεται σε μια πλήρη ποσότητα ή ένα σύνολο χωρίς ελλείψεις. Η χρήση του επεκτείνεται και στην καθημερινή γλώσσα για να δηλώσει την πληρότητα ή την ακεραιότητα, είτε χρονική («όλη την ημέρα») είτε ποσοτική («όλος ο λαός»). Η σημασία του παραμένει σταθερή: η απουσία οποιουδήποτε κενού ή ελλείμματος.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Το σύνολο, το πλήρες, το ακέραιο — Η βασική σημασία, αναφερόμενη σε κάτι που δεν έχει ελλείψεις ή μέρη που λείπουν. Π.χ., «τὸ ὅλον σῶμα» (το πλήρες σώμα).
2. Το καθολικό, σε αντίθεση με το μερικό — Στη φιλοσοφία, η ολότητα ως ενιαία οντότητα έναντι των επιμέρους στοιχείων της. Π.χ., «τὸ ὅλον τοῦ κόσμου» (το σύνολο του κόσμου).
3. Το ολοκληρωμένο, το τέλειο — Κάτι που έχει φτάσει στην πλήρη ανάπτυξή του ή στην τελειότητά του. Π.χ., «ὁλοτελὴς νίκη» (ολοκληρωτική νίκη).
4. Το σύμπαν, ο κόσμος (ως ενιαία ολότητα) — Στην κοσμολογία, η αναφορά στο σύμπαν ως ένα ενιαίο, αδιαίρετο Όλον. Π.χ., «τὸ ὅλον τὸ πᾶν» (το σύνολο των πάντων).
5. Το πλήρες χρονικό διάστημα — Χρήση για να δηλώσει τη διάρκεια ενός ολόκληρου χρονικού διαστήματος. Π.χ., «ὅλην τὴν ἡμέραν» (όλη την ημέρα).
6. Το υγιές, το άθικτο — Σε ιατρικά ή γενικά συμφραζόμενα, κάτι που είναι άθικτο ή σε καλή κατάσταση. Π.χ., «ὁλοκληρία τοῦ σώματος» (ακεραιότητα του σώματος).

Οικογένεια Λέξεων

ὀλ- / ὁλο- (ρίζα του ὅλος, σημαίνει «πλήρης, ακέραιος»)

Η ρίζα ὀλ- / ὁλο- αποτελεί τη βάση μιας οικογένειας λέξεων που εκφράζουν την έννοια της πληρότητας, της ακεραιότητας και της ολότητας. Η σημασία της είναι σταθερή σε όλες τις παραγωγές της, υποδηλώνοντας κάτι που δεν έχει ελλείψεις, είναι πλήρες ή καλύπτει ένα σύνολο. Από αυτή τη ρίζα προκύπτουν τόσο απλές όσο και σύνθετες λέξεις, οι οποίες διατηρούν τον πυρήνα της ολιστικής σημασίας, είτε σε φυσικό, είτε σε αφηρημένο, είτε σε φιλοσοφικό πλαίσιο. Η ρίζα αυτή είναι αρχαιοελληνική και θεμελιώδης για την έκφραση της ενότητας και της συνέχειας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία που αναδεικνύουν την έννοια του Όλου στην αρχαία ελληνική σκέψη:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΟΛΟΝ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Πλάτων — Πολιτεία, Φαίδων, Νόμοι.
• Αριστοτέλης — Μετά τα Φυσικά, Ποιητική, Περί Ψυχής.
• Παρμενίδης — Περί Φύσεως, Diels-Kranz, Die Fragmente der Vorsokratiker.
• Ηράκλειτος — Diels-Kranz, Die Fragmente der Vorsokratiker.
• Θουκυδίδης — Ιστορίαι.
• Όμηρος — Ιλιάς.
• Εβδομήκοντα — Παλαιά Διαθήκη.