ΙΔΕΑ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η ἰδέα (από το ἰδεῖν, βλέπω) δηλώνει αρχικά «την όψη, τη μορφή, την εμφάνιση» ενός πράγματος. Στις πρώτες χρήσεις της, αναφέρεται στο ορατό σχήμα ή την εξωτερική όψη, όπως στον Όμηρο, όπου περιγράφει τη φυσική μορφή προσώπων ή αντικειμένων. Αυτή η συγκεκριμένη έννοια του «αυτού που βλέπεται» ή «αυτού που εμφανίζεται» αποτελεί το σημασιολογικό υπόβαθρο από το οποίο αναπτύχθηκαν οι μεταγενέστερες, πιο αφηρημένες φιλοσοφικές σημασίες της.

Ο όρος υπέστη έναν βαθύ μετασχηματισμό στην προσωκρατική σκέψη, ιδιαίτερα με στοχαστές όπως ο Παρμενίδης, ο οποίος διέκρινε μεταξύ της αισθητηριακής αντίληψης και της νοητικής σύλληψης της πραγματικότητας. Ωστόσο, ο Πλάτων ήταν αυτός που ανέδειξε την ἰδέα στην πιο εμβληματική και επιδραστική της θέση. Για τον Πλάτωνα, οι ἰδέαι, ή Είδη, δεν είναι απλές νοητικές κατασκευές, αλλά αντικειμενικές, υπερβατικές οντότητες που υπάρχουν ανεξάρτητα από τον ανθρώπινο νου και τον φυσικό κόσμο. Είναι τα τέλεια αρχέτυπα των οποίων όλα τα αισθητά πράγματα είναι ατελή αντίγραφα, χρησιμεύοντας ως τα αληθινά αντικείμενα της γνώσης και οι υπέρτατες αιτίες της ύπαρξης.

Η μεταπλατωνική φιλοσοφία γνώρισε περαιτέρω εξελίξεις. Ο Αριστοτέλης, αν και κριτικός απέναντι στον ξεχωριστό κόσμο των Ειδών του Πλάτωνα, επανερμήνευσε την ἰδέα (συχνά χρησιμοποιώντας το εἶδος) ως την εγγενή «μορφή» ή «ουσία» που είναι εγγενής στα επιμέρους, αδιαχώριστη από την ύλη. Οι Νεοπλατωνικοί, όπως ο Πλωτίνος, επέστρεψαν σε μια πιο υπερβατική κατανόηση, θεωρώντας τις Ιδέες ως κατοικούσες στον Θείο Νου, εκπορευόμενες από το Ένα και χρησιμεύοντας ως τα πρότυπα για τη δημιουργία. Αυτή η πλούσια σημασιολογική εξέλιξη υπογραμμίζει τον κεντρικό ρόλο της ἰδέας στη διαμόρφωση της δυτικής μεταφυσικής και επιστημολογίας.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Όψη, μορφή, σχήμα (ορατή πλευρά) — Η αρχική και πιο συγκεκριμένη σημασία, αναφερόμενη στην εξωτερική εμφάνιση ενός προσώπου ή αντικειμένου.
2. Είδος, κατηγορία, τύπος — Χρησιμοποιείται για την ταξινόμηση πραγμάτων με βάση τα κοινά τους χαρακτηριστικά ή την κοινή τους μορφή.
3. Έννοια, αντίληψη, νοητική εικόνα — Μια σκέψη ή ιδέα που σχηματίζεται στον νου, μια νοητική αναπαράσταση κάποιου πράγματος.
4. Πλατωνικό Είδος/Ιδέα — Το υπερβατικό, αιώνιο και τέλειο αρχέτυπο που υπάρχει ανεξάρτητα από τον αισθητό κόσμο, συλλαμβανόμενο από τον νου, όχι από τις αισθήσεις.
5. Ουσία, φύση (Αριστοτελική) — Η εγγενής μορφή ή το καθοριστικό χαρακτηριστικό ενός πράγματος, αδιαχώριστο από την ύλη του.
6. Πρότυπο, μοντέλο, παράδειγμα — Ένα ιδανικό παράδειγμα ή πρότυπο προς μίμηση ή ακολουθία.
7. Σκοπός, πρόθεση — Το υποκείμενο σχέδιο ή ο σχεδιασμός πίσω από μια ενέργεια ή δημιουργία.
8. Θείος Νους (Νεοπλατωνική) — Ο χώρος όπου κατοικούν οι Ιδέες ως σκέψεις του Θεού, τα αρχέτυπα για τη δημιουργία.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η φιλοσοφική σημασία της ἰδέας γίνεται καλύτερα κατανοητή μέσα από τη χρήση της από βασικούς στοχαστές.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΙΔΕΑ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford University Press, 9η έκδ., 1940.
• Πλάτων — Φαίδων. Μετάφραση, εισαγωγή και σχόλια υπό Ι.Ν. Θεοδωρακόπουλου. Εκδόσεις Παπαδήμα, 1974.
• Ἀριστοτέλης — Μετὰ τὰ Φυσικά. Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια Β. Κάλφα. Εκδόσεις Πόλις, 2006.
• Πλωτίνος — Εννεάδες. Μετάφραση, σχόλια Π. Καλλιγά. Εκδόσεις Κάκτος, 1994.
• Kirk, G. S., Raven, J. E., Schofield, M. — The Presocratic Philosophers: A Critical History with a Selection of Texts. Cambridge University Press, 2η έκδ., 1983.
• Sedley, David — Plato's Cratylus. Cambridge University Press, 2003.
• Πλούταρχος — Ηθικά, Τόμος Δ': Περί Αλεξάνδρου τύχης ή αρετής. Μετάφραση Θ. Παπαθανασόπουλου. Εκδόσεις Κάκτος, 1993.