ΙΔΙΟΤΗΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η ἰδιότης είναι «ιδιαιτερότητα, ιδιότητα, χαρακτηριστικό γνώρισμα». Ως φιλοσοφικός όρος, αποκτά κεντρική σημασία στο έργο του Αριστοτέλη, κυρίως στις «Κατηγορίαι» του, όπου αναλύεται ως μία από τις δέκα κατηγορίες του όντος. Δεν είναι απλώς ένα τυχαίο χαρακτηριστικό, αλλά ένα διακριτικό γνώρισμα που ανήκει αποκλειστικά σε ένα υποκείμενο ή σε μια συγκεκριμένη τάξη πραγμάτων.

Η ἰδιότης διαφέρει από την ποιότητα (ποιότης) στο ότι η τελευταία μπορεί να είναι κοινή σε πολλά όντα, ενώ η ἰδιότης υπογραμμίζει το «ίδιον», το μοναδικό και το προσωπικό. Για παράδειγμα, το να είναι κανείς «άνθρωπος» είναι μια ποιότητα, αλλά το να είναι «λογικό ζώο» είναι μια ἰδιότης του ανθρώπου που τον διακρίνει από άλλα ζώα. Η έννοια αυτή είναι κρίσιμη για την κατανόηση της αριστοτελικής λογικής και μεταφυσικής, καθώς συμβάλλει στον καθορισμό της ουσίας και των συμβεβηκότων.

Στην ευρύτερη χρήση της, η λέξη μπορεί να αναφέρεται σε οποιοδήποτε χαρακτηριστικό που είναι «ίδιον» κάποιου, είτε πρόκειται για φυσική ιδιότητα, είτε για ηθικό γνώρισμα, είτε για μια ιδιομορφία. Η σημασία της επεκτείνεται από την αυστηρή φιλοσοφική ορολογία στην περιγραφή των ατομικών χαρακτηριστικών και των ιδιοσυγκρασιών, τονίζοντας πάντα την έννοια της αποκλειστικότητας και της ιδιαιτερότητας.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Ιδιαίτερη ποιότητα, χαρακτηριστικό γνώρισμα — Η πρωταρχική φιλοσοφική σημασία, όπως αναλύεται από τον Αριστοτέλη στις «Κατηγορίαι» του, ως αυτό που διακρίνει ένα πράγμα.
2. Ιδιότητα, χαρακτηριστικό — Γενικότερη χρήση για οποιοδήποτε γνώρισμα που ανήκει σε κάτι.
3. Ατομικότητα, μοναδικότητα — Η ιδιαιτερότητα που καθιστά ένα ον ξεχωριστό.
4. Ιδιωτικός χαρακτήρας — Η φύση του να είναι κάτι προσωπικό ή μη δημόσιο.
5. Ειδική φύση, ιδιοσυγκρασία — Η εγγενής σύσταση ή ιδιομορφία ενός ατόμου ή πράγματος.
6. Ιδιωματισμός, ιδιόλεκτος — (Μεταγενέστερα) Έκφραση ή τρόπος ομιλίας που είναι χαρακτηριστικός μιας ομάδας ή περιοχής.

Οικογένεια Λέξεων

ἴδ- (ρίζα του ἴδιος, σημαίνει «ο ίδιος, ο προσωπικός»)

Η ρίζα ἴδ- αποτελεί τον πυρήνα μιας οικογένειας λέξεων που περιστρέφονται γύρω από την έννοια της ατομικότητας, της ιδιοκτησίας και της διάκρισης. Από αυτή τη ρίζα αναπτύσσονται έννοιες που αφορούν το «δικό μου», το «ξεχωριστό» και το «ιδιωτικό», σε αντιδιαστολή με το κοινό ή το δημόσιο. Η σημασία της ρίζας είναι θεμελιώδης για την κατανόηση της ανθρώπινης ύπαρξης και της οργάνωσης της κοινωνίας, καθώς και για τη φιλοσοφική ανάλυση των χαρακτηριστικών των όντων. Κάθε μέλος της οικογένειας αναδεικνύει μια διαφορετική πτυχή αυτής της κεντρικής ιδέας, από το επίθετο που δηλώνει την ιδιότητα μέχρι τα ουσιαστικά που περιγράφουν τον ιδιώτη ή την ιδιοσυγκρασία.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η κεντρική θέση της ἰδιότης στην αριστοτελική φιλοσοφία αναδεικνύεται σε χωρία όπως:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΙΔΙΟΤΗΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Αριστοτέλης — Κατηγορίαι. Μετάφραση, σχόλια: Γ. Κουμάκης. Αθήνα: Εκδόσεις Καρδαμίτσα, 1994.
• Αριστοτέλης — Τοπικά. Μετάφραση, σχόλια: Β. Κάλφας. Αθήνα: Εκδόσεις Πόλις, 2006.
• Πλάτων — Πολιτεία. Κείμενο, μετάφραση, σχόλια: Ι. Συκουτρής. Αθήνα: Εκδόσεις Ζαχαρόπουλος, 1957.
• Πορφύριος — Εἰσαγωγή εἰς τὰς Κατηγορίας. Κείμενο και μετάφραση: J. Barnes. Oxford: Clarendon Press, 2003.
• Diels, H., Kranz, W. — Die Fragmente der Vorsokratiker. Berlin: Weidmannsche Buchhandlung, 1951.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature. 3rd ed. Chicago: University of Chicago Press, 2000.