ΙΚΑΝΟΤΗΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η ἱκανότης είναι η «επάρκεια, ικανότητα, καταλληλότητα». Το ουσιαστικό προέρχεται από το επίθετο ἱκανός, το οποίο αρχικά σήμαινε «αυτός που φτάνει, που επαρκεί» (από το ρήμα ἵκω/ἱκάνω). Η σημασία της επεκτάθηκε γρήγορα για να περιγράψει την ικανότητα ή την επάρκεια ενός ατόμου ή πράγματος για ένα συγκεκριμένο έργο ή κατάσταση.

Στην κλασική φιλοσοφία, ιδίως στον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, η ἱκανότης αποκτά βαθύτερο νόημα. Δεν είναι απλώς η φυσική δυνατότητα, αλλά η ηθική και πνευματική επάρκεια που καθιστά ένα άτομο κατάλληλο για την εκπλήρωση του «ἔργου» του. Για παράδειγμα, ένας δίκαιος ηγεμόνας πρέπει να έχει την ἱκανότητα να κυβερνά, που περιλαμβάνει όχι μόνο γνώση αλλά και αρετή.

Η έννοια της ἱκανότητος διακρίνεται από τη «δύναμις» (δυνατότητα, ισχύς) και την «ἐνέργεια» (πραγμάτωση). Ενώ η δύναμις αναφέρεται στην εν δυνάμει ικανότητα, η ἱκανότης υποδηλώνει την πραγματωμένη και επαρκή κατάσταση αυτής της ικανότητας, την καταλληλότητα για δράση ή για την επίτευξη ενός σκοπού. Στην Κοινή Ελληνική και στα Πατερικά κείμενα, η λέξη χρησιμοποιείται συχνά για να περιγράψει τη θεία επάρκεια ή την ικανότητα που παρέχεται από τον Θεό.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Επάρκεια, πληρότητα — Η κατάσταση του να είναι κάτι αρκετό ή πλήρες για ένα σκοπό. Π.χ. «ἡ ἱκανότης τῶν χρημάτων» (η επάρκεια των χρημάτων).
2. Ικανότητα, δεξιότητα — Η ικανότητα ενός ατόμου να εκτελέσει ένα έργο ή να επιτύχει ένα αποτέλεσμα. Π.χ. «ἡ ἱκανότης τοῦ ῥήτορος» (η ικανότητα του ρήτορα).
3. Καταλληλότητα, αρμοδιότητα — Η ιδιότητα του να είναι κανείς κατάλληλος ή αρμόδιος για μια θέση ή ένα καθήκον. Π.χ. «ἡ ἱκανότης πρὸς ἀρχήν» (η καταλληλότητα για εξουσία).
4. Δυνατότητα, δύναμη — Η ενέργεια ή η δύναμη που επιτρέπει την εκτέλεση ενός έργου, συχνά με την έννοια της αποτελεσματικότητας. Π.χ. «ἡ ἱκανότης τῆς ψυχῆς» (η δύναμη της ψυχής).
5. Αξία, επάρκεια για ένα σκοπό — Η αξία ή η επάρκεια που απαιτείται για την επίτευξη ενός συγκεκριμένου στόχου. Π.χ. «ἡ ἱκανότης πρὸς εὐδαιμονίαν» (η επάρκεια για την ευδαιμονία).
6. Θεία επάρκεια, χάρις — Στη χριστιανική θεολογία, η ικανότητα ή η επάρκεια που παρέχεται από τον Θεό, συχνά μέσω της χάριτος. Π.χ. «ἡ ἱκανότης ἡμῶν ἐκ τοῦ Θεοῦ» (2 Κορ. 3:5).

Οικογένεια Λέξεων

ἱκ- / ἱκαν- (ρίζα του ρήματος ἵκω, σημαίνει «φτάνω, επαρκώ»)

Η ρίζα ἱκ- / ἱκαν- αποτελεί τη βάση μιας σημαντικής οικογένειας λέξεων στην αρχαία ελληνική, που αρχικά περιγράφουν την κίνηση προς ένα σημείο, το «φτάνω» ή «προσεγγίζω». Από αυτή την πρωταρχική σημασία αναπτύχθηκε η έννοια του «επαρκώ» και, κατ' επέκταση, του «είμαι ικανός» ή «κατάλληλος». Η οικογένεια αυτή περιλαμβάνει τόσο λέξεις που δηλώνουν την επάρκεια και την ικανότητα όσο και εκείνες που αναφέρονται στην προσέλευση για βοήθεια, διατηρώντας τον πυρήνα της «προσέγγισης» ή «επίτευξης».

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία σημαντικά χωρία που αναδεικνύουν τη φιλοσοφική και θεολογική σημασία της ἱκανότητος:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΙΚΑΝΟΤΗΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a Revised Supplement. Clarendon Press, Oxford, 1996.
• Πλάτων — Πολιτεία, Βιβλίο Δ', 487a.
• Αριστοτέλης — Ηθικά Νικομάχεια, Βιβλίο Α', 1094b27.
• Απόστολος Παύλος — Προς Κορινθίους Β', Κεφάλαιο 3, Στίχος 5.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature. University of Chicago Press, 2000.
• Montanari, F. — Vocabolario della lingua greca. Loescher, Torino, 2013.