ΙΣΟΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, το επίθετο ἴσος σημαίνει «ίσο, όμοιο, ισοδύναμο». Η πρωταρχική του χρήση εντοπίζεται στην περιγραφή της ποσοτικής ή ποιοτικής ταυτότητας μεταξύ δύο ή περισσότερων πραγμάτων, προσώπων ή καταστάσεων. Αυτή η βασική σημασία επεκτείνεται σε ένα ευρύ φάσμα εφαρμογών, καθιστώντας το ἴσος μια από τις πιο θεμελιώδεις έννοιες της ελληνικής γλώσσας και σκέψης.

Στη μαθηματική σκέψη, το ἴσος είναι απαραίτητο για την περιγραφή της ισότητας μεγεθών, σχημάτων ή αριθμών, όπως φαίνεται στα «Στοιχεῖα» του Ευκλείδη. Στη φιλοσοφία, και ιδίως στην πολιτική φιλοσοφία, η έννοια του ίσου είναι κεντρική για τις συζητήσεις περί δικαιοσύνης, ισονομίας και ισοπολιτείας, με τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη να εξετάζουν τις διάφορες μορφές και τις επιπτώσεις της.

Πέρα από τις ακριβείς μαθηματικές και φιλοσοφικές χρήσεις, το ἴσος χρησιμοποιείται επίσης για να εκφράσει την ομοιότητα, την αναλογία ή την ισορροπία σε γενικότερο πλαίσιο. Μπορεί να αναφέρεται σε ίση δύναμη, ίση αξία, ίση θέση ή ίση μοίρα, διαμορφώνοντας έτσι την αντίληψη για την αρμονία και τη συμμετρία στον κόσμο.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Ποσοτική ή ποιοτική ισότητα — Ίσος σε μέγεθος, αριθμό, αξία, δύναμη ή κατάσταση. Η πιο βασική και διαδεδομένη σημασία, θεμελιώδης στη γεωμετρία και την αριθμητική. Π.χ. «ἴσα μήκη», «ἴσαι γωνίαι».
2. Δίκαιος, αμερόληπτος — Στην κοινωνική και πολιτική φιλοσοφία, αυτό που είναι ίσο θεωρείται συχνά και δίκαιο, καθώς υποδηλώνει την απουσία προνομίων ή διακρίσεων. Π.χ. «ἴση δικαιοσύνη».
3. Όμοιος, παρόμοιος — Χρησιμοποιείται για να δηλώσει ομοιότητα ή αναλογία, όχι απαραίτητα απόλυτη ταυτότητα. Π.χ. «ἴσος τῷ πατρί» (όμοιος με τον πατέρα).
4. Ισορροπημένος, σταθερός — Σε περιπτώσεις όπου οι δυνάμεις ή οι καταστάσεις είναι σε ισορροπία. Π.χ. «ἴση στάθμη» (ίση στάθμη, ισορροπία).
5. Επαρκής, επαρκής — Σε ορισμένα πλαίσια, μπορεί να σημαίνει «αρκετός, επαρκής» για έναν σκοπό ή μια ανάγκη, δηλαδή ίσος με την απαίτηση. Π.χ. «ἴσος πρὸς τὸ ἔργον» (επαρκής για το έργο).
6. Ίδιος, ο ίδιος — Σε ορισμένες εκφράσεις, μπορεί να ενισχύει την ταυτότητα, υποδηλώνοντας ότι κάτι είναι ακριβώς το ίδιο. Π.χ. «ἐν ἴσῳ» (στο ίδιο, στην ίδια κατάσταση).
7. Ίσος σε αξίωμα ή τιμή — Αναφέρεται σε πρόσωπα που έχουν την ίδια θέση, εξουσία ή τιμή. Π.χ. «ἴσοι βασιλεῖς».

Οικογένεια Λέξεων

ἰσ- (ρίζα του ἴσος, σημαίνει «ίσο, όμοιο»)

Η ρίζα ἰσ- είναι θεμελιώδης στην ελληνική γλώσσα, εκφράζοντας την έννοια της ισότητας, της ομοιότητας και της αναλογίας. Από αυτήν πηγάζει μια πλούσια οικογένεια λέξεων που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα εννοιών, από την ακριβή μαθηματική ισότητα μέχρι την κοινωνική δικαιοσύνη και την ισορροπία. Κάθε μέλος της οικογένειας αναπτύσσει μια συγκεκριμένη πτυχή αυτής της βασικής ιδέας, είτε ως πράξη εξίσωσης, είτε ως κατάσταση ισορροπίας, είτε ως χαρακτηριστικό ομοιότητας. Η διαχρονική της παρουσία μαρτυρά την κεντρική της θέση στη διαμόρφωση της ελληνικής σκέψης.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία αναδεικνύουν την κεντρική θέση του ίσου στην αρχαία ελληνική σκέψη:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΙΣΟΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Πλάτων — Νόμοι, Βιβλίο ΣΤ΄, 757b.
• Ἀριστοτέλης — Ἠθικὰ Νικομάχεια, Βιβλίο Ε΄, 1131a15.
• Εὐκλείδης — Στοιχεῖα, Βιβλίο Α΄, Κοινὴ Ἔννοια 4.
• Jaeger, Werner — Paideia: The Ideals of Greek Culture. Oxford University Press, 1939-1944.
• Heath, Sir Thomas L. — The Thirteen Books of Euclid's Elements. Dover Publications, 1956.
• Guthrie, W. K. C. — A History of Greek Philosophy. Cambridge University Press, 1962-1981.