ΚΑΤΑΣΤΑΣΙΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η κατάστασις σημαίνει αρχικά «εγκαθίδρυση, σύσταση», ιδίως νόμων ή κυβερνήσεων, και κατ’ επέκταση «πολιτειακή διάταξη, σύνταγμα». Η λέξη προέρχεται από το ρήμα καθίστημι, το οποίο σημαίνει «τοποθετώ κάτω, εγκαθιστώ, καθιστώ». Η σημασία της επεκτείνεται γρήγορα για να περιλάβει την «κατάσταση» ή «συνθήκη» γενικότερα, είτε πρόκειται για την κατάσταση ενός πράγματος, ενός ατόμου, είτε ενός συστήματος.

Στη φιλοσοφία, η κατάστασις αποκτά κεντρικό ρόλο. Ο Πλάτων, στην «Πολιτεία», χρησιμοποιεί τον όρο για να περιγράψει την ιδανική δομή και οργάνωση της πόλης, την «κατάσταση» που εξασφαλίζει τη δικαιοσύνη και την ευδαιμονία. Ο Αριστοτέλης, στα «Πολιτικά», αναλύει τις διάφορες «καταστάσεις» ή μορφές πολιτευμάτων, εξετάζοντας την οργάνωση της εξουσίας και τους θεσμούς.

Πέρα από την πολιτική και κοινωνική διάσταση, η κατάστασις χρησιμοποιείται και για την περιγραφή της ψυχικής ή σωματικής κατάστασης ενός ατόμου. Οι Στωικοί, για παράδειγμα, μιλούσαν για την «κατάσταση της ψυχής» (διάθεσις) και την επίτευξη της αταραξίας ως ιδανική κατάσταση. Η λέξη υποδηλώνει έτσι τόσο την εξωτερική, αντικειμενική διάταξη όσο και την εσωτερική, υποκειμενική συνθήκη.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Εγκαθίδρυση, Σύσταση — Η πράξη της θέσπισης ή της δημιουργίας κάτι, ιδίως νόμων, θεσμών ή κυβερνήσεων.
2. Πολιτειακή Διάταξη, Σύνταγμα — Η μορφή διακυβέρνησης ή η οργανωτική δομή μιας πόλης-κράτους, όπως αναλύεται από τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη.
3. Κατάσταση, Συνθήκη — Η υφιστάμενη κατάσταση πραγμάτων, η συνθήκη στην οποία βρίσκεται κάτι ή κάποιος (π.χ. υγεία, ψυχική διάθεση).
4. Τάξη, Διάταξη — Η οργάνωση ή η διευθέτηση στοιχείων σε ένα σύστημα, είτε κοσμικό είτε κοινωνικό.
5. Θέση, Κοινωνική Βαθμίδα — Η θέση ή το status ενός ατόμου εντός μιας κοινωνικής δομής.
6. Αποκατάσταση, Επαναφορά — Η ενέργεια της επαναφοράς σε μια προηγούμενη ή επιθυμητή κατάσταση, ιδίως σε ιατρικά ή πολιτικά πλαίσια.
7. Γενική Περίσταση, Συγκυρία — Η συνολική κατάσταση ή το σύνολο των συνθηκών σε μια δεδομένη στιγμή.

Οικογένεια Λέξεων

ἵστημι / στα- (ρίζα που σημαίνει «στήνω, τοποθετώ»)

Η ρίζα ἵστημι / στα- είναι μία από τις πιο παραγωγικές στην αρχαία ελληνική, εκφράζοντας την ιδέα του «στέκομαι», «στήνω», «τοποθετώ» ή «εγκαθιδρύω». Από αυτή τη θεμελιώδη έννοια αναπτύσσεται μια πλούσια οικογένεια λέξεων που περιγράφουν τη στάση, τη θέση, την ίδρυση, τη σταθερότητα, αλλά και την αλλαγή θέσης ή την ανατροπή. Η κατάστασις, ως παράγωγο του καθίστημι, ενσωματώνει την ιδέα της σταθερής εγκαθίδρυσης και της διαμορφωμένης συνθήκης. Παρόλο που η ρίζα του τίθημι (θε-) είναι ετυμολογικά διακριτή, οι έννοιες του «θέτω» και «στήνω» αλληλοεπικαλύπτονται σημασιολογικά στην ελληνική σκέψη, οδηγώντας σε κοινά πεδία εφαρμογής.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η κατάστασις, ως θεμελιώδης έννοια, απαντάται σε κείμενα που διαμόρφωσαν την αρχαία ελληνική σκέψη.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΚΑΤΑΣΤΑΣΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Clarendon Press, Oxford, 1996.
• Πλάτων — Πολιτεία. Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα.
• Αριστοτέλης — Πολιτικά. Εκδόσεις Ζήτρος, Θεσσαλονίκη.
• Long, A. A., Sedley, D. N. — The Hellenistic Philosophers, Vol. 1: Translations of the Principal Sources with Philosophical Commentary. Cambridge University Press, 1987.
• Septuaginta (LXX) — Ψαλμοί.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature, 3rd ed. University of Chicago Press, 2000.
• Σταματάκος, Ι. — Λεξικόν της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης. Εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της «Εστίας», Αθήνα.