ΚΕΝΤΡΟΝ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, το κέντρον είναι αρχικά «οτιδήποτε μυτερό, κεντρί, βελόνα, σπιρούνι». Η πρωταρχική του χρήση αφορά ένα αιχμηρό εργαλείο ή μέρος ζώου, όπως το κεντρί της μέλισσας ή το σπιρούνι του κόκορα, καθώς και το βουκέντρι για την οδήγηση των βοδιών. Αυτή η υλική, απτή σημασία υπογραμμίζει την ιδιότητα του «σημείου» ως κάτι που διατρυπά, εστιάζει ή κατευθύνει.

Στη συνέχεια, η σημασία του κέντρου επεκτείνεται μεταφορικά και τεχνικά. Στη γεωμετρία, το κέντρον γίνεται το «κεντρικό σημείο» ενός κύκλου ή μιας σφαίρας, από το οποίο όλες οι ακτίνες είναι ίσες. Αυτή η χρήση είναι κρίσιμη για την ανάπτυξη της αρχαίας ελληνικής μαθηματικής και αστρονομικής σκέψης, όπου το κέντρο αποτελεί το σημείο αναφοράς για την κατανόηση της δομής του σύμπαντος. Ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης το χρησιμοποιούν εκτενώς σε αυτό το πλαίσιο.

Πέρα από τη γεωμετρία, το κέντρον αποκτά φιλοσοφικές διαστάσεις, υποδηλώνοντας το «κέντρο βάρους», το «σημείο ισορροπίας» ή την «ουσία» ενός πράγματος. Στην κοσμολογία, η Γη θεωρείται το κέντρο του σύμπαντος, μια ιδέα που κυριάρχησε για αιώνες. Η λέξη, λοιπόν, από ένα απλό εργαλείο, μεταμορφώνεται σε σύμβολο σταθερότητας, εστίασης και θεμελιώδους αρχής.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Μυτερό σημείο, κεντρί, σπιρούνι — Η αρχική, κυριολεκτική σημασία, αναφερόμενη σε αιχμηρά αντικείμενα ή μέρη ζώων. (Π.χ. «τὸ κέντρον τῆς μελίσσης» — το κεντρί της μέλισσας).
2. Βουκέντρι, παρότρυνση — Εργαλείο για την οδήγηση βοδιών, μεταφορικά κάθε μέσο παρότρυνσης ή υποκίνησης. (Π.χ. «πρὸς κέντρα μὴ λάκτιζε» — μην κλωτσάς τα κεντριά, Αισχύλος, «Προμηθεύς Δεσμώτης» 323).
3. Σημείο διαβήτη — Το σταθερό σημείο γύρω από το οποίο περιστρέφεται ο διαβήτης για να σχεδιάσει κύκλο.
4. Κέντρο κύκλου ή σφαίρας — Το γεωμετρικό σημείο που απέχει εξίσου από όλα τα σημεία της περιφέρειας ή της επιφάνειας. (Π.χ. «τὸ κέντρον τοῦ κόσμου» — το κέντρο του σύμπαντος, Πλάτων, «Τίμαιος» 34a).
5. Κέντρο βάρους — Το σημείο εφαρμογής της συνισταμένης των δυνάμεων βαρύτητας ενός σώματος.
6. Ουσία, πυρήνας, εστία — Μεταφορική σημασία για το ουσιώδες, το κεντρικό στοιχείο ενός θέματος ή ζητήματος.
7. Κεντρική τοποθεσία, αγορά — Σε μεταγενέστερους χρόνους, ο κεντρικός χώρος μιας πόλης, όπου συγκεντρώνονται δραστηριότητες.

Οικογένεια Λέξεων

κεντ- (ρίζα του ρήματος κεντέω, σημαίνει «κεντώ, τρυπώ»)

Η ρίζα κεντ- αποτελεί τη βάση μιας οικογένειας λέξεων που αρχικά περιγράφουν την ενέργεια του «κεντήματος» ή του «τρυπήματος» με ένα αιχμηρό αντικείμενο. Από αυτή την απτή έννοια, η ρίζα εξελίχθηκε για να περιγράψει το ίδιο το «αιχμηρό σημείο» και, κατ' επέκταση, το «κεντρικό σημείο» ως εστία ή πυρήνα. Η σημασιολογική αυτή μετάβαση από την πράξη στην τοποθεσία και την αφηρημένη έννοια του πυρήνα είναι χαρακτηριστική της εσωτερικής δυναμικής της ελληνικής γλώσσας. Κάθε μέλος της οικογένειας διατηρεί μια πτυχή της αρχικής σημασίας, είτε ως ενέργεια, είτε ως αντικείμενο, είτε ως ιδιότητα.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία αναδεικνύουν την εξέλιξη της σημασίας του κέντρου:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΚΕΝΤΡΟΝ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a revised supplement. Clarendon Press, Oxford, 1996.
• Πλάτων — Τίμαιος. Εκδόσεις Πόλις, Αθήνα, 2000.
• Αριστοτέλης — Περί Ουρανού. Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα, 1994.
• Αισχύλος — Προμηθεύς Δεσμώτης. Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα, 1992.
• Ευκλείδης — Στοιχεία. Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα, 2003.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature. University of Chicago Press, Chicago, 2000.