ΚΕΡΔΟΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, το κέρδος (κέρδος, τό) σημαίνει αρχικά «αυτό που αποκόπτεται, μερίδα», και κατ’ επέκταση «όφελος, κέρδος, πλουτισμός». Η λέξη αντικατοπτρίζει την ανθρώπινη επιθυμία για απόκτηση και ωφέλεια, είτε αυτή προέρχεται από εργασία, εμπόριο, είτε από άλλες δραστηριότητες. Στην αρχαία ελληνική σκέψη, το κέρδος δεν ήταν απλώς μια οικονομική έννοια, αλλά συχνά συνδεόταν με ηθικά και κοινωνικά ζητήματα.

Οι Σοφιστές, για παράδειγμα, συχνά υποστήριζαν την επιδίωξη του κέρδους ως φυσική ανθρώπινη τάση, ενώ ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης το εξέταζαν υπό το πρίσμα της δικαιοσύνης και της αρετής. Το «δίκαιον κέρδος» (δίκαιο κέρδος) ήταν διακριτό από το «ἄδικον κέρδος» (άδικο κέρδος), το οποίο συχνά καταδικαζόταν ως πλεονεξία. Η λέξη μπορεί να αναφέρεται σε υλική περιουσία, αλλά και σε πλεονέκτημα, όφελος ή ακόμα και σε πνευματική ωφέλεια.

Στην Καινή Διαθήκη, το κέρδος συχνά αντιπαραβάλλεται με τις πνευματικές αξίες, υποδηλώνοντας την ματαιότητα της υλικής συσσώρευσης έναντι της σωτηρίας της ψυχής. Το ερώτημα «τί γὰρ ὠφελήσει ἄνθρωπον ἐὰν τὸν κόσμον ὅλον κερδήσῃ, τὴν δὲ ψυχὴν αὐτοῦ ζημιωθῇ;» (Ματθ. 16:26) υπογραμμίζει αυτή την αντίθεση. Έτσι, το κέρδος διατηρεί μια διπλή φύση: ως αναγκαίο στοιχείο της οικονομικής ζωής και ως δυνητική πηγή ηθικού κινδύνου.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Όφελος, κέρδος, πλουτισμός — Η βασική σημασία, αναφερόμενη σε υλική ή οικονομική απόκτηση, συχνά από εμπόριο ή εργασία.
2. Πλεονέκτημα, ωφέλεια — Η έννοια του κέρδους ως γενικότερου πλεονεκτήματος ή οφέλους σε μια κατάσταση, όχι απαραίτητα οικονομικού.
3. Υλική περιουσία, πλούτος — Αναφέρεται στην συσσώρευση αγαθών ή χρημάτων, ως αποτέλεσμα κερδοφόρων δραστηριοτήτων.
4. Άδικο ή παράνομο κέρδος — Συχνά με αρνητική ηθική χροιά, υποδηλώνοντας κέρδος που αποκτήθηκε με αθέμιτα μέσα ή πλεονεξία.
5. Χρησιμότητα, αξία — Η ιδιότητα του να είναι κάτι κερδοφόρο ή ωφέλιμο, να έχει αξία.
6. Πνευματική ή ηθική ωφέλεια — Μεταφορική χρήση που αναφέρεται σε απόκτηση γνώσης, εμπειρίας ή ηθικής προόδου.
7. Εμπορικό κέρδος, εμπορία — Ειδικότερη χρήση στον τομέα του εμπορίου και των συναλλαγών.

Οικογένεια Λέξεων

κερδ- (πιθανώς από τη ρίζα του ρήματος κείρω, «κόβω, αποκόπτω»)

Η ρίζα κερδ- αποτελεί τον πυρήνα μιας οικογένειας λέξεων που περιστρέφονται γύρω από την ιδέα της απόκτησης, του οφέλους και του πλουτισμού. Προερχόμενη πιθανώς από την έννοια της «αποκοπής» ή της «μερίδας» (όπως στο κείρω, «κόβω»), η ρίζα αυτή εξελίχθηκε για να περιγράψει κάθε μορφή κέρδους, υλικού ή άυλου. Η σημασιολογική της επέκταση περιλαμβάνει τόσο την ουδέτερη έννοια του οφέλους όσο και τις ηθικές διαστάσεις του δίκαιου ή άδικου πλουτισμού, αντικατοπτρίζοντας τις κοινωνικές και φιλοσοφικές ανησυχίες των αρχαίων Ελλήνων. Κάθε μέλος της οικογένειας αυτής φωτίζει μια διαφορετική πτυχή της κεντρικής ιδέας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία αναδεικνύουν τις διαφορετικές διαστάσεις του κέρδους στην αρχαία γραμματεία.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΚΕΡΔΟΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a Revised Supplement. Clarendon Press, Oxford, 1996.
• Πλάτων — Νόμοι, Βιβλίο ΙΑ', 831c.
• Αριστοτέλης — Ηθικά Νικομάχεια, Βιβλίο Ε', 1130b.
• Ευαγγέλιο κατά Ματθαίον — 16:26.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature. University of Chicago Press, 2000.
• Chantraine, P. — Dictionnaire étymologique de la langue grecque: histoire des mots. Klincksieck, Paris, 1968-1980.