ΚΛΕΟΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, το κλέος (το) σημαίνει αρχικά «αναφορά, φήμη, νέα», και κατ' επέκταση «δόξα, τιμή, υστεροφημία». Είναι μια λέξη βαθιά ριζωμένη στην αρχαία ελληνική σκέψη, ιδιαίτερα στην επική ποίηση, όπου η επιδίωξη του κλέους αποτελεί κεντρικό κίνητρο για τους ήρωες. Η φήμη αυτή δεν είναι απλώς προσωπική αναγνώριση, αλλά η διαρκής μνήμη των πράξεων ενός ατόμου που μεταδίδεται από γενιά σε γενιά.

Το κλέος διαφέρει από τη δόξα (δόξα, ἡ), καθώς το κλέος αναφέρεται σε μια πιο αντικειμενική «αναφορά» ή «φήμη» που βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα και πράξεις, ενώ η δόξα μπορεί να είναι υποκειμενική «γνώμη» ή «υπόληψη». Στην Ομηρική εποχή, το κλέος ήταν συχνά συνδεδεμένο με την έννοια του «κλέος ἄφθιτον» (αθάνατη φήμη), την αιώνια δόξα που κερδίζεται μέσω ηρωικών πράξεων και θυσιών, εξασφαλίζοντας την υπέρβαση του θανάτου μέσω της μνήμης.

Πέρα από την ηρωική του διάσταση, το κλέος χρησιμοποιείται και με την πιο γενική έννοια της «αναφοράς» ή των «νέων» που κυκλοφορούν. Αυτή η σημασία υπογραμμίζει τον ρόλο του κλέους ως μέσου μετάδοσης πληροφοριών και γνώσης εντός της κοινότητας, είτε πρόκειται για σημαντικά γεγονότα είτε για την υπόληψη προσώπων. Η διάδοση του κλέους ήταν ζωτικής σημασίας για τη διαμόρφωση της δημόσιας σφαίρας και της συλλογικής συνείδησης στην αρχαία Ελλάδα.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Αναφορά, φήμη, νέα — Η πρωταρχική σημασία, η διάδοση πληροφοριών ή ειδήσεων για ένα πρόσωπο ή γεγονός. Συχνά απρόσωπη.
2. Δόξα, τιμή, υστεροφημία — Η αναγνώριση και ο σεβασμός που κερδίζει κάποιος μέσω των πράξεών του, ειδικά μετά θάνατον. Η έννοια της αιώνιας μνήμης.
3. Ηρωική δόξα, αθάνατη φήμη — Η κεντρική έννοια στην επική ποίηση (π.χ. Όμηρος), όπου οι ήρωες επιδιώκουν το «κλέος ἄφθιτον» (αθάνατη φήμη) ως υπέρτατο σκοπό.
4. Αντικείμενο ποίησης ή τραγουδιού — Η φήμη που διατηρείται και διαδίδεται μέσω της τέχνης, ειδικά των επών και των ύμνων, καθιστώντας τα γεγονότα γνωστά.
5. Καλή ή κακή φήμη — Η γενική υπόληψη ενός ατόμου ή μιας ομάδας στην κοινωνία, η οποία μπορεί να είναι θετική ή αρνητική.
6. Γνώση που μεταδίδεται — Η πληροφορία ή η κατανόηση που αποκτάται και διατηρείται μέσω της αναφοράς και της φήμης, συμβάλλοντας στη συλλογική γνώση.

Οικογένεια Λέξεων

κλε- (ρίζα του ρήματος κλέω/κλείω, σημαίνει «ακούω, φημίζω»)

Η ρίζα κλε- είναι μια αρχαιοελληνική ρίζα που συνδέεται με την έννοια του ήχου, της ακοής και της διάδοσης πληροφοριών. Από αυτή τη ρίζα αναπτύχθηκαν δύο κύριοι σημασιολογικοί κλάδοι: ο ένας αφορά την πράξη του «ακούω» (όπως στο κλύω και ἀκούω) και ο άλλος την πράξη του «κάνω γνωστό» ή «φημίζω» (όπως στο κλέω/κλείω). Το κλέος, ως αυτό που ακούγεται και γίνεται γνωστό, αποτελεί την επιτομή αυτής της διπλής λειτουργίας, συνδέοντας την αντίληψη με τη μετάδοση και τη διατήρηση της γνώσης και της φήμης. Κάθε μέλος της οικογένειας αναδεικνύει μια πτυχή αυτής της θεμελιώδους ρίζας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία αναδεικνύουν τις διαφορετικές πτυχές του κλέους στην αρχαία ελληνική γραμματεία:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΚΛΕΟΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Όμηρος — Ιλιάς, επιμέλεια D. B. Monro και T. W. Allen. Oxford: Oxford University Press, 1920.
• Ηρόδοτος — Ιστορίαι, επιμέλεια C. Hude. Oxford: Oxford University Press, 1927.
• Θουκυδίδης — Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου, επιμέλεια H. Stuart Jones. Oxford: Oxford University Press, 1900.
• Πίνδαρος — Νεμεόνικοι, επιμέλεια B. Snell και H. Maehler. Leipzig: Teubner, 1971.
• Πλάτων — Πολιτεία, επιμέλεια J. Burnet. Oxford: Oxford University Press, 1903.