ΚΛΗΡΟΣ

Ορισμός

Ο κλῆρος (οὐσιαστικό, αρσενικό) είναι μια λέξη με πλούσια σημασιολογική εξέλιξη, που ξεκινά από την πρακτική της κλήρωσης στην αρχαία Ελλάδα. Αρχικά, αναφέρεται στο αντικείμενο που χρησιμοποιείται για την κλήρωση, όπως ένα πετραδάκι, ένα όστρακο ή ένα κομμάτι ξύλου, το οποίο ρίχνεται σε ένα δοχείο για να καθορίσει την τύχη ή την κατανομή. Η πράξη αυτή ήταν θεμελιώδης για την οργάνωση της κοινωνικής και πολιτικής ζωής, από τη διανομή της γης και των λαφύρων μέχρι την επιλογή αξιωματούχων.

Από την έννοια του μέσου της κλήρωσης, ο κλῆρος μετατοπίστηκε για να δηλώσει το αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας: το μερίδιο, την μερίδα ή την έκταση γης που αποδίδεται σε κάποιον μέσω κλήρωσης. Αυτή η σημασία είναι εμφανής στην ομηρική εποχή, όπου οι ήρωες μοιράζονταν τα λάφυρα «κατά κλῆρον». Στην κλασική Αθήνα, η κλήρωση ήταν ένας δημοκρατικός θεσμός για την επιλογή αρχόντων, διασφαλίζοντας την ισότητα και αποτρέποντας τη διαφθορά.

Με την πάροδο του χρόνου, η σημασία του κλήρου επεκτάθηκε για να περιλάβει την κληρονομιά γενικότερα, ανεξάρτητα από την κλήρωση, καθώς και το πεπρωμένο ή την τύχη που αποδίδεται σε κάποιον. Στους Εβδομήκοντα και την Καινή Διαθήκη, ο κλῆρος αποκτά θεολογικές διαστάσεις, αναφερόμενος στο «μερίδιο» του Θεού, δηλαδή τον λαό του Ισραήλ ή τους πιστούς, και αργότερα, στην εκκλησιαστική ορολογία, στους λειτουργούς της Εκκλησίας, τους «κληρικούς», οι οποίοι θεωρούνται το «μερίδιο» του Χριστού.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Το αντικείμενο της κλήρωσης — Ένα πετραδάκι, ένα όστρακο ή κομμάτι ξύλου που χρησιμοποιείται για την κλήρωση. (Π.χ. Όμηρος, Ιλιάς Η 175).
2. Το μερίδιο, η μερίδα — Το τμήμα ή η έκταση γης που αποδίδεται σε κάποιον μέσω κλήρωσης ή γενικότερα ως μερίδιο. (Π.χ. Όμηρος, Οδύσσεια Ξ 208).
3. Κληρονομιά, περιουσία — Το σύνολο των αγαθών που κληροδοτούνται σε κάποιον. (Π.χ. Πλάτων, Νόμοι 740a).
4. Αξίωμα, θέση — Η θέση ή το αξίωμα που αποκτάται μέσω κλήρωσης, ιδιαίτερα στην αθηναϊκή δημοκρατία. (Π.χ. Αριστοτέλης, Πολιτεία Αθηναίων 8.1).
5. Πεπρωμένο, τύχη — Η μοίρα ή το πεπρωμένο που αποδίδεται σε κάποιον, ως αποτέλεσμα της «κλήρωσης» της ζωής.
6. Ο λαός του Θεού, οι πιστοί — Στην Παλαιά Διαθήκη (Ο΄) και την Καινή Διαθήκη, αναφέρεται στο «μερίδιο» του Θεού, δηλαδή τον εκλεκτό λαό ή τους πιστούς. (Π.χ. Πράξεις 26:18).
7. Κληρικοί, ιερωμένοι — Στη χριστιανική εκκλησιαστική ορολογία, οι λειτουργοί της Εκκλησίας, ως αυτοί που ανήκουν στο «μερίδιο» του Κυρίου.

Οικογένεια Λέξεων

κληρ- (ρίζα του κλῆρος, σημαίνει «μερίδιο, κλήρωση»)

Η ρίζα κληρ- αποτελεί τον πυρήνα μιας σημαντικής οικογένειας λέξεων στην αρχαία ελληνική, που περιστρέφονται γύρω από τις έννοιες της κλήρωσης, της κατανομής και του μεριδίου που προκύπτει από αυτή. Από την αρχική πρακτική της ρίψης κλήρων για την επίλυση διαφορών ή την ανάθεση καθηκόντων, η ρίζα αυτή γέννησε όρους που αφορούν την ιδιοκτησία, την κληρονομιά και, αργότερα, την εκκλησιαστική ιεραρχία. Κάθε μέλος της οικογένειας αναπτύσσει μια συγκεκριμένη πτυχή της θεμελιώδους σημασίας της ρίζας, από την ενέργεια της κλήρωσης μέχρι το αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία αναδεικνύουν την ποικιλία των σημασιών του κλήρου στην αρχαία γραμματεία.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΚΛΗΡΟΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature. 3rd ed. Chicago: University of Chicago Press, 2000.
• Όμηρος — Ιλιάς και Οδύσσεια.
• Πλάτων — Νόμοι.
• Αριστοτέλης — Πολιτεία Αθηναίων.
• Καινή Διαθήκη — Πράξεις των Αποστόλων, Επιστολή προς Εβραίους, Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο.
• Lampe, G. W. H. — A Patristic Greek Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1961.
• Thucydides — History of the Peloponnesian War.